काठमाडौँ - नेपालको बैङ्किङ क्षेत्रमा निष्क्रिय कर्जा (NPL अर्थात् खराब कर्जा) को अनुपात बर्सेनि तीव्र गतिमा उकालो लाग्दै गम्भीर मोडमा पुगेको छ। पछिल्लो अपरिस्कृत चौथो त्रैमासिक वित्तीय प्रतिवेदनअनुसार वाणिज्य बैंकहरूमध्ये प्रभु बैंकको खराब कर्जा १५.५५ प्रतिशत पुगेको छ भने समग्र बैङ्किङ प्रणालीमै जोखिम बढाएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय निकायहरूको संलग्नतामा गरिएको ऋण पोर्टफोलियो समीक्षिपछि प्रभु बैंकले कर्जा नोक्सानी व्यवस्था (Provisions) बढाउनुपरेकाले बैंक करिब २४ करोड १२ लाख रुपैयाँ नोक्सानीमा गएको छ।
कस्तो छ बैंकहरूको स्थिति?
- उच्च खराब कर्जा भएका बैंकहरू: प्रभु बैंक (१५.५५%), एनआईसी एसिया बैंक (९.२६%), नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंक (८.६६%), हिमालयन बैंक (७.९६%) र कुमारी बैंक (७.४६%)।
- न्यून तथा सुरक्षित बैंकहरू: एभरेष्ट बैंक सबैभन्दा सुरक्षित देखिएको छ, जसको खराब कर्जा मात्र ०.४९ प्रतिशत छ। स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड (२.०३%), सानिमा बैंक (२.८७%) र नेपाल एसबिआई बैंक (२.९२%) पनि तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित छन्।
खराब कर्जा बढ्नुका मुख्य कारणहरू
१. सुस्ताएको अर्थतन्त्र र लगानीकर्तामा अविश्वास: कोभिड-१९ पछि अर्थतन्त्रले गति लिन सकेको छैन। नयाँ सामान उत्पादन गरे पनि बजारमा खपत हुने सुनिश्चितता नहुँदा व्यवसायीहरू नयाँ ऋण लिन डराइरहेका छन् भने उद्योगहरू ४० देखि ४५ प्रतिशत क्षमतामा मात्र चलिरहेका छन्।
२. निक्षेपको ब्याजदरमा भारी गिरावट र क्रयशक्तिमा ह्रास: बैंकहरूले निक्षेपको ब्याजदर १२ प्रतिशतबाट घटाएर २.७५ देखि ३ प्रतिशतमा झारेका छन्। यसले निक्षेपकर्ताको आम्दानी घटाई बजारको क्रयशक्ति कमजोर बनाएको छ, जसका कारण व्यापार घटेर किस्ता तिर्न धौ-धौ परेको छ।
३. घरजग्गा कारोबार (रियल इस्टेट) ठप्प: सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी कडा व्यवस्थाका कारण स्रोत खुलाउने झन्झटले घरजग्गामा लगानी रोकिएको छ। हाउजिङ र निर्माण क्षेत्र रोकिँदा सिमेन्ट, डन्डी, काठ, रङरोगन, श्रम बजार र हार्डवेयर लगायतका बहुआयामिक क्षेत्रहरू ठप्प भएका छन्।
४. सहकारी संकट: सहकारी क्षेत्रमा सर्वसाधारणको अर्बौँ रुपैयाँ फसेका कारण धेरै ऋणीहरूसँग बैंकको सावाँ-ब्याज भुक्तान गर्ने नगद प्रवाह (Cash Flow) को अभाव भएको पूर्वडेपुटी गभर्नर चिन्तामणि शिवाकोटी बताउँछन्।
वित्तीय प्रणालीमा लगातार बढ्दो चाप
नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा १.३१ प्रतिशतमा सीमित रहेको समग्र वित्तीय प्रणालीको खराब कर्जा २०८३ सम्म आइपुग्दा औसत ५.६० प्रतिशत नजिक पुगेको छ। वाणिज्य बैंकहरूको औसत NPL ५.४३ प्रतिशत पुग्दा विकास बैंकहरूको ६.१३ प्रतिशत र वित्त कम्पनी (Finance Companies) हरूको खराब कर्जा १२ प्रतिशतभन्दा माथि पुगेको छ।
"बजारबाट कर्जा उठ्न नसकेकै कारण एनपीएल र प्रोभिजनिङ बढेको हो। ग्लोबल आइएमई बैंकले मात्रै ४ अर्ब ७२ करोड रुपैयाँ प्रोभिजनिङ गर्नुपर्दा लाभांश क्षमतामा असर परेको छ।"-सुरेन्द्रराज रेग्मी, सीईओ, ग्लोबल आइएमई बैंक
नेपाल बैंकर्स संघका अध्यक्ष तथा माछापुच्छ्रे बैंकका सीईओ सन्तोष कोइरालाका अनुसार हाल बैङ्किङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता (पैसा) भए पनि व्यावसायिक वातावरणको अभाव र निजी क्षेत्रमा व्याप्त त्रासका कारण नयाँ कर्जा प्रवाह र असुली दुवैमा चुनौती थपिएको छ।
समाधानको बाटो:
विज्ञहरूका अनुसार सरकार र राष्ट्र बैंकले लचिलो र उदार नीति अख्तियार गर्दै सेयर बजार र घरजग्गा क्षेत्रलाई चलायमान बनाउनु पर्छ। बजारमा पुँजी परिचालन र लगानीकर्ताको मनोबल उच्च नबनाएसम्म बैङ्किङ क्षेत्रको यो जोखिम घट्न कठिन देखिन्छ।
३ भदौ २०८३, बुधबार १०:१९ मा प्रकाशित
