रविन्द्र कट्टेल - काठमाडौं । भारतले नेपालका लागि नयाँ राजदूतका रूपमा वरिष्ठ करिअर कूटनीतिज्ञ सुधाकर दलेलाको नाम प्रस्ताव गरेको छ। नेपालका लागि भारतीय राजदूत नवीन श्रीवास्तवको कार्यकाल पूरा भएपछि भारतले दलेलाको नाम नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयसमक्ष एग्रिमोका लागि पठाएको हो।
भारतीय विदेश सेवाका सन् १९९३ ब्याचका अधिकारी दलेला तीन दशकभन्दा लामो कूटनीतिक अनुभव भएका अधिकारी हुन्। उनको प्रस्तावित काठमाडौं नियुक्तिलाई विशेष मानिनुको एउटा प्रमुख कारण उनीसँग नेपाल र भुटान मामिला प्रत्यक्ष रूपमा सम्हालेको अनुभव हुनु हो।
दलेलाले भारतीय विदेश मन्त्रालयको नर्थ डिभिजनमा सन् २००६–०७ मा निर्देशक तथा सन् **२०१६ देखि २०१९ सम्म संयुक्त सचिव (उत्तर)**का रूपमा काम गरेका थिए। उक्त डिभिजनले भारतको नेपाल र भुटानसँगको सम्बन्ध हेर्ने गर्छ। त्यसैले काठमाडौं आउनुअघि नै दलेलाले नेपाल–भारत सम्बन्धका राजनीतिक, कूटनीतिक र क्षेत्रीय आयामबारे प्रत्यक्ष संस्थागत अनुभव हासिल गरिसकेका छन्।
भुटानका पूर्वराजदूतदेखि काठमाडौंको सम्भावित जिम्मेवारीसम्म
दलेला सन् २०२२ देखि २०२५ सम्म भारतका लागि भुटानका राजदूत थिए। भुटानमा कार्यरत रहँदा उनले भारत–भुटान सम्बन्धका विभिन्न पक्षमा काम गरेका थिए। सन् २०२२ अगस्टमा उनले भुटानका राजा जिग्मे खेसर नामग्येल वाङ्चुकसमक्ष आफ्नो ओहोदाको प्रमाणपत्र बुझाएका थिए।
भुटानस्थित भारतीय दूतावासले उनको तीन वर्षे कार्यकाल पूरा भएपछि विदाइ गरेको अभिलेखसमेत सार्वजनिक गरेको छ। यसले दलेलाको भुटान कार्यकाल सन् २०२५ मा पूरा भएको पुष्टि गर्छ।
नेपालसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित जिम्मेवारी सम्हालिसकेका र नेपालकै अर्को छिमेकी भुटानमा राजदूतका रूपमा काम गरिसकेका कारण दलेलाको काठमाडौं नियुक्ति भारतको छिमेकी कूटनीतिमा अनुभवी अधिकारीलाई अघि सार्ने कदमका रूपमा देखिएको छ। यद्यपि उनको नियुक्ति नेपाल सरकारको एग्रिमो स्वीकृतिपछि मात्र औपचारिक रूपमा अघि बढ्नेछ।
प्रधानमन्त्री कार्यालयदेखि विदेश मन्त्रालयसम्म
दलेलाको कूटनीतिक करिअर विदेश मन्त्रालयमा मात्र सीमित छैन। उनले सन् २००९ देखि २०११ सम्म भारतीय प्रधानमन्त्री कार्यालय (PMO) मा निर्देशकका रूपमा काम गरेका थिए। त्यहाँ उनले दक्षिण एसियाली छिमेकी, पूर्वी एसिया, इन्डो–प्यासिफिक, खाडी, मध्यपूर्व र अफ्रिकासँग सम्बन्धित विषयमा काम गरेको अभिलेख छ।
यसअघि उनी विदेश मन्त्रालयको नर्थ डिभिजनमा निर्देशकका रूपमा कार्यरत थिए। पछि त्यही डिभिजनको संयुक्त सचिवका रूपमा नेपाल र भुटानसँगको सम्बन्ध हेर्ने जिम्मेवारीमा पुगे।
आर्थिक कूटनीतिमा पनि बलियो अनुभव
दलेलाको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष उनको आर्थिक तथा व्यापार कूटनीतिक अनुभव हो।
उनले भारतको वाणिज्य विभागमा ट्रेड पोलिसी निर्देशकका रूपमा काम गरेका छन्। जेनेभास्थित विश्व व्यापार संगठन (WTO) मा भारतको स्थायी नियोगमा समेत उनले जिम्मेवारी सम्हालेका थिए र सन् २०१४ देखि २०१६ सम्म भारतका डेपुटी पर्मानेन्ट रिप्रेजेन्टेटिभका रूपमा काम गरेका थिए।
हाल उनी भारतको विदेश मन्त्रालयमा सचिव (Economic Relations)का रूपमा कार्यरत छन्। सन् २०२५ सेप्टेम्बरदेखि सम्हाल्दै आएको उक्त जिम्मेवारीअन्तर्गत उनले भारतको आर्थिक कूटनीति, ग्लोबल साउथसँग विकास साझेदारी, अफ्रिकासँगको सहकार्य, बहुपक्षीय आर्थिक सम्बन्ध तथा नयाँ र उदीयमान रणनीतिक प्रविधिसम्बन्धी विषय हेर्दै आएका छन्। उनी BRICS, IBSA र I2U2 का लागि भारतका शेर्पासमेत हुन्।
विश्वका महत्वपूर्ण कूटनीतिक केन्द्रमा जिम्मेवारी
दलेलाले आफ्नो तीन दशक लामो सेवाकालमा विश्वका विभिन्न महत्वपूर्ण कूटनीतिक केन्द्रमा काम गरिसकेका छन्।
उनको कूटनीतिक यात्रामा तेलअभिभ, ब्राजिलिया, ढाका, जेनेभा, थिम्पु, वासिङ्टन डीसी र शिकागो लगायतका स्थानमा जिम्मेवारी समावेश छन्। अमेरिकामा उनले वासिङ्टनस्थित भारतीय दूतावासमा राजनीतिक मामिला हेर्ने मन्त्री तथा पछि डेपुटी चिफ अफ मिसनका रूपमा समेत काम गरेका थिए। शिकागोमा उनले भारतका महावाणिज्यदूतको जिम्मेवारी पनि सम्हाले।
काठमाडौंका लागि किन महत्वपूर्ण मानिन्छ दलेलाको अनुभव?
नेपाल-भारत सम्बन्धमा व्यापार, ऊर्जा, कनेक्टिभिटी, सीमा व्यवस्थापन, जलस्रोत, विकास साझेदारी तथा क्षेत्रीय सहकार्यजस्ता विषय निरन्तर महत्वपूर्ण रहँदै आएका छन्। दलेलाको पृष्ठभूमिमा यीमध्ये विशेषगरी नेपाल-भुटान मामिला, आर्थिक कूटनीति र दक्षिण एसियाली सम्बन्धसँग जोडिएको प्रत्यक्ष अनुभव देखिन्छ।
भारतले काठमाडौंका लागि सचिवस्तरका वरिष्ठ कूटनीतिज्ञलाई प्रस्ताव गरेको विषयलाई पनि भारतीय कूटनीतिक वृत्तमा अर्थपूर्ण नियुक्तिका रूपमा हेरिएको छ। नेपालमा उनको आगमन भने नेपाल सरकारले एग्रिमो स्वीकृत गरेपछि मात्र निश्चित हुनेछ।
यससँगै नेपालका लागि भारतीय राजदूतको जिम्मेवारी सम्हाल्ने दलेलासामु नेपाल-भारत सम्बन्धका विद्यमान विषयलाई निरन्तरता दिनुका साथै आर्थिक तथा क्षेत्रीय सहकार्यलाई अघि बढाउने महत्वपूर्ण कूटनीतिक जिम्मेवारी रहनेछ।
