काठमाडौं, असोज २४, २०८२ (CNN/अनुवाद) भारतको उच्च सुरक्षा जेलभित्र बसिरहेका ३२ वर्षीय लरेन्स बिश्नोईमाथि अहिले संसारभर नजर पुगेको छ। उनले जेलको कोठाबाटै स्मार्टफोनको सहायतामा आपराधिक साम्राज्य सञ्चालन गरेको आरोप लागेको छ— जसमा बलिउड सुपरस्टार सलमान खानलाई धम्की, पञ्जाबी गायक सिद्धू मूसेवालाको हत्या र क्यानडामा भएको एक राजनीतिक हत्या समेत जोडिएको छ।
भारतको राष्ट्रिय अनुसन्धान एजेन्सी (NIA) का अनुसार बिश्नोई जेलमै रहेर ७ सयभन्दा बढी सदस्यको शक्तिशाली आपराधिक सञ्जाल सञ्चालन गर्छन्। उनीमाथि हत्या, फिरौती, आतंक गतिविधि र आपराधिक साजिशलगायतका मुद्दा छन्।
तर अहिले उनको नाम अन्तर्राष्ट्रिय आतंक सूचिमा समावेश भएपछि बिश्नोई केवल भारतीय अपराधी मात्र होइन, विश्वका सर्वाधिक खोजी गरिने आपराधिक नेतामा परिणत भएका छन्।
क्यानडाको सार्वजनिक सुरक्षा मन्त्री गेरी आनन्दसङ्गरीले विज्ञप्तिमा भनेका छन्,
“बिश्नोई ग्याङले विशेष समुदायहरूलाई आतंक र हिंसाबाट निशाना बनाएको छ। यसलाई आतंकवादी समूह घोषणा गर्नु क्यानडाको सुरक्षाका लागि आवश्यक कदम हो।”
बिश्नोईले भने यी सबै आरोप अस्वीकार गर्दै क्यानडाको दाबीबारे अनुसन्धान आवश्यक रहेको बताएका छन्।
भारतले यसबारे आधिकारिक टिप्पणी गरेको छैन।
गाउँको केटा, जेलको साम्राज्य
बिश्नोईको कथा भारतको पंजाबका हरियाली खेतहरूबाट सुरु हुन्छ। उनको जन्म दुतरावाली गाउँमा भएको थियो, जहाँका बासिन्दाले उनलाई “भलामान्छे”का रूपमा सम्झन्छन्। उनका बुबा प्रहरी, आमाले उनलाई राम्रो भविष्यको सपना देखेकी थिइन्।
उनी पढाइका लागि चण्डीगढ पुगे र त्यहीँबाट विद्यार्थी राजनीतिमा संलग्न हुँदै अपराधको बाटोमा लागेका थिए। पञ्जाब विश्वविद्यालयमा पढ्दा उनले अन्य ग्याङहरूसँग मिलेर अपराध सञ्जाल विस्तार गरेका थिए।
पत्रकार जुपिन्दरजित सिंहका अनुसार,
“बिश्नोई आफूलाई धर्मनिष्ठ र देशभक्तको रूपमा प्रस्तुत गर्छन्। उनले रक्सी र लागूपदार्थ नखाने दाबी गर्छन्, तर पछाडि विशाल अपराध नेटवर्क चलाउँछन्।”
अपराध र आतंकको शृङ्खला
२०१० मा पहिलो पटक कुटपिटको आरोपमा पक्राउ परेका बिश्नोईमाथि केही वर्षमै १३ वटा मुद्दा लागे।
२०१४ मा राजस्थानमा भएको गोलीकाण्डपछि उनी फेरि पक्राउ परे, तर केही महिनापछि प्रहरी हिरासतबाटै भागेका थिए।
२०१५ मा पुनः पक्राउ परेपछि उनी जेलमै बाँकी भए, तर जेलभित्रैबाट उनले आफ्नो साम्राज्य चलाउन थाले।
चार्जसिटका अनुसार,
> “बिश्नोई जेलभित्र रहेर नै सबै गतिविधि नियन्त्रण गर्छन्। उनलाई नियन्त्रण गर्न कठिन छ।”
उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत युवालाई आकर्षित गर्दै ग्याङमा भर्ती गर्ने गर्थे।
२०१८ मा बलिउड अभिनेता सलमान खानलाई धम्की दिएपछि उनी राष्ट्रिय स्तरमा चर्चित बने। यो धम्की १९९८ मा खानले मारेका ‘कालो हरिण’को घटनासँग सम्बन्धित थियो, जुन बिश्नोई समुदायले पवित्र जनावर मान्छ।
चार वर्षपछि, २०२२ मा, पञ्जाबी गायक सिद्धू मूसेवालाको गोली हत्यामा पनि बिश्नोईको नाम जोडियो। उनले भने उक्त हत्यामा आफ्नो संलग्नता अस्वीकार गरेका छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच र क्यानडाको आरोप
जेलभित्रै रहेर पनि बिश्नोईको ग्याङले अमेरिका, दुबई र क्यानडासम्म आफ्नो सञ्जाल विस्तार गरेको भारतीय अनुसन्धानमा खुलासा भएको छ।
२०२३ मा क्यानडामा खालिस्तान समर्थक कार्यकर्ता हरदीप सिंह निज्जरको हत्या भएपछि क्यानडाले बिश्नोई ग्याङलाई भारतसँग जोड्दै “अन्तर्राष्ट्रिय आतंक अभियान”को आरोप लगायो।
क्यानडाले हालै उक्त ग्याङलाई आधिकारिक रूपमा “आतंकवादी संगठन” घोषित गरेको छ।
अब क्यानडा सरकारले बिश्नोई ग्याङका सम्पत्ति फ्रीज गर्न, फण्डिङ रोक्न र संलग्नहरूलाई कारबाही गर्न सक्ने अधिकार पाएको छ।
विश्व सिख संगठन (World Sikh Organization) ले पनि क्यानडाको निर्णयको स्वागत गर्दै भनेको छ,
“बिश्नोई ग्याङ भारतको खालिस्तान समर्थकहरू विरुद्धको दमन अभियानको हिस्सा हो।”
भारतले भने यी आरोपहरूलाई राजनीतिक प्रेरित बताउँदै अस्वीकार गरेको छ।
‘म ग्याङस्टर हुनमा लाज छैन’
लरेन्स बिश्नोई अहिले गुजरातको साबरमती जेलमा छन्। उनले गत वर्ष एक अन्तर्वार्तामा भनेका थिए,
“म ग्याङस्टर भनिएर दु:खी छैन। यो पहिचान भगवानले दिएको हो। नौ वर्ष जेलमा बसेपछि म ‘राम्रो’ बन्ने सपना देख्दिनँ — म त्यस्तै राम्रो छु, जस्तो छु।”
भारतको जेलमा कैद लरेन्स बिश्नोई अहिले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चर्चित अपराधी बनेका छन्। क्यानडाले उनलाई आतंकवादी सूचीमा राखेपछि भारत–क्यानडा सम्बन्धमा पुनः तनाव बढेको छ। बिश्नोईको कथा एउटा विद्यार्थी राजनीतिबाट सुरु भई अन्तर्राष्ट्रिय अपराध साम्राज्यसम्म पुगेको एउटा भयावह रूपान्तरण हो।
