सृजना बुर्लाकोटी (नगर उपप्रमुख तारकेश्वर नगरपालिका)
नेपाली राजनीतिको उकुसमुकुसपूर्ण आकाशमा जब–जब संकटका काला बादलहरू मडारिन्छन्, तब–तब नेपाली कांग्रेसले देशलाई सही दिशा निर्देश गर्ने अविचलित प्रकाश–स्तम्भका रूपमा आफूलाई उभ्याएको छ । वि.सं. २००७ सालको युगान्तकारी क्रान्ति होस्, २०४६ सालको जनआन्दोलन होस् वा २०६२/०६३ को ऐतिहासिक लोकतान्त्रिक परिवर्तन, हरेक संगीन मोडमा कांग्रेसको रुखले नै मुलुकलाई न्याय, स्वतन्त्रता र लोकतन्त्रको शीतल छहारी प्रदान गरेको छ । यो विशाल वृक्ष रातारात उभिएको होइन । यसका जराहरू अत्यन्तै गहिरा छन्, जहाँ जननायक बीपी कोइराला, लौहपुरुष गणेशमान सिंह, सन्तनेता कृष्णप्रसाद भट्टराई र त्यागी नेता महेन्द्रनारायण निधि जस्ता मुर्धन्य व्यक्तित्वहरूको रगत, पसिना र त्याग सिञ्चित छ ।
तर, आज इतिहासको एउटा यस्तो संवेदनशील र अत्यासलाग्दो घडी आइपुगेको छ, जहाँ देशलाई उज्यालो देखाउने कांग्रेस आफैं आन्तरिक संकटको भयानक भुमरीमा फसेको छ । विशेष महाधिवेशनपछि विकसित घटनाक्रम, निर्वाचन आयोगको वैधानिक निर्णय, सर्वोच्च अदालतको आदेश र त्यसलाई चुनौती दिँदै संस्थापन इतर समूहभित्र भइरहेका नयाँ पार्टी गठनसम्मका आन्तरिक रणनीतिहरूले हरेक सच्चा लोकतन्त्रवादीको मुटुमा चिसो पसाएको छ । साउनको अन्तिम साताका लागि तय गरिएको भनिएको राष्ट्रिय भेला र देशभरका निर्वाचन क्षेत्रमा समानान्तर गतिविधि गर्ने तयारीले हामीलाई एउटा गम्भीर प्रश्नको कठघरामा उभ्याएको छ– के हामी आफ्नै घरमा आगो लगाएर खरानीको न्यानो ताप्ने आत्मघाती बाटोतर्फ त अग्रसर भइरहेका छैनौँ ?
मेलमिलापको त्यो स्वर्णिम इतिहास र आजको विडम्बना
हामीले आजको बाटो तय गर्नुअघि इतिहासको त्यो स्वर्णिम पृष्ठलाई पल्टाउनै पर्छ, जसले नेपाली कांग्रेसको प्राणतत्व बोकेको छ । २०१७ साल पुस १ गते तत्कालीन राजा महेन्द्रले प्रजातन्त्रको घाँटी निमोठ्दै शासन आफ्नो हातमा लिएर बीपी कोइरालालगायतका नेताहरूलाई जेल हाले । राजनीतिक दलहरूमाथि प्रतिबन्ध मात्र लागेन, प्रजातन्त्रका योद्धाहरूमाथि देशद्रोहको संगीन मुद्दासमेत लगाइयो । तर, समयको चक्रसँगै जब राष्ट्रियतामाथि गम्भीर संकट आइलाग्यो, बीपी कोइरालाले व्यक्तिगत प्रतिशोध र फाँसीको फन्दालाई लत्याउँदै २०३३ साल पुस १६ गते ‘राष्ट्रिय एकता तथा मेलमिलाप’ को युगान्तकारी नीति अंगाल्दै स्वदेश फर्किने अदम्य साहस गर्नुभयो ।
मुलुकको सार्वभौमसत्ता रक्षा गर्न जनताकै बीचमा रहनुपर्दछ भन्ने सोचका साथ उहाँहरूले भारतको निर्वासित जीवन त्याग्नुभएको थियो । दक्षिण एसियामा देखिएको तत्कालीन राजनीतिक संक्रमणबाट नेपाललाई बचाउन दृढ संकल्पित ती नेताहरूले ‘देश रहे मात्र राजनीति रहन्छ’ भन्ने शाश्वत सत्यलाई शिरोधार्य गरे । व्यक्तिगत पीडाभन्दा राष्ट्रको अस्तित्व ठूलो हो भन्ने बुझेरै राजासँग समेत मिल्नुपर्ने धारणा अघि सारियो । त्यही मेलमिलापकै जगमा उभिएर पछि गणेशमान सिंहको कमान्डमा कम्युनिस्टहरूलाई समेत एउटै मञ्चमा ल्याई २०४६ सालको जनआन्दोलन सफल पारियो ।
आज समयले कांग्रेसको वर्तमान नेतृत्वलाई एउटा निर्मम प्रश्न सोधिरहेको छ । जुन कांग्रेसका संस्थापकहरूले देश र लोकतन्त्र बचाउन हिजोका कट्टर दुश्मन र विपरित विचारधारा भएकाहरूसँग त वार्ता र मेलमिलाप गर्न सक्थे भने, आजका कांग्रेसजन आफ्नै हितैषी, ऊर्जावान् र क्रान्तिकारी युवा पुस्तासँग किन मिल्न सकिरहेका छैनन् ? राजा महेन्द्रसँग संवादको ढोका बन्द नगर्ने बीपीका उत्तराधिकारीहरू आज आफ्नै घरभित्रका सहयात्रीसँग एउटै टेबलमा बस्न किन हिचकिचाइरहेका छन् ? यो सामान्य वैचारिक विचलन होइन, यो त इतिहासप्रतिको गम्भीर बेइमानी हो ।
विरासतको भारी : शालिकका सन्तानहरूलाई इतिहासको प्रश्न
अहिलेको इतर समूहको तर्क छ– जैविक र वैचारिक कांग्रेसका असली हकदारहरू एकै ठाउँमा छन् । बीपी कोइरालाका उत्तराधिकारी डा. शशांक कोइराला, गणेशमान सिंहका उत्तराधिकारी प्रकाशमान सिंह, महेन्द्रनारायण निधिका उत्तराधिकारी विमलेन्द्र निधि, किसुनजीका अनुयायी पूर्णबहादुर खड्का र अन्य पाका नेताहरू डा. प्रकाशशरण महत, एनपी साउद, रमेश लेखकदेखि कृष्णप्रसाद सिटौलासम्मको बलियो 'ब्रान्ड' आफूसँग रहेको उहाँहरूको दाबी छ ।
तर, के यो गौरवशाली ‘ब्रान्ड’ पार्टी विभाजनको औजार बन्नका लागि हो ? के बीपी, गणेशमान र किसुनजीका शालिकहरूले आफ्ना सन्तानलाई पार्टी छिन्नभिन्न पार्न छुट दिएका छन् ? पक्कै छैनन् । डा. शशांक कोइराला र प्रकाशमान सिंह जस्ता शालिन व्यक्तित्वहरू कांग्रेस विभाजनको मतियार वा फड्के किनाराको साक्षी मात्र बन्न इतिहासले कदापी माफ गर्ने छैन । उहाँहरूलाई इतिहासले केवल एउटा वंश वा पारिवारिक पदवी मात्र दिएको छैन, सिङ्गो लोकतन्त्रलाई जोड्ने गम्भीर नैतिक जिम्मेवारी सुम्पेको छ । महान् नेता नेल्सन मन्डेलाले भनेका थिए– ‘यदि तपाईं शान्ति चाहनुहुन्छ भने आफ्ना शत्रुसँग काम गर्नुपर्छ ।’ यहाँ त शत्रु होइन, आफ्नै पार्टीका भाइबन्धु र भविष्यका कर्णधारहरूसँग सहकार्य गर्नुछ । महाधिवेशन र त्यसपछिका असन्तुष्टिहरूलाई राजनीतिक परिपक्वताबाट हल गर्न सकिन्छ, तर यसैलाई प्रतिष्ठाको लडाइँ बनाएर छुट्टै चुलो बाल्ने धृष्टता गर्नु भनेको आफ्नै जरा काट्नु हो ।
जनमत, न्यायालय र रूपान्तरणको शंखघोष
हामीले आजको यथार्थलाई पनि खुल्ला हृदयले स्वीकार गर्नुपर्छ । नेपाली कांग्रेसको आधिकारिकता गगन थापा नेतृत्वलाई दिने निर्वाचन आयोगको निर्णयलाई गत वैशाख ४ गते सर्वोच्च अदालतको संयुक्त इजलासले सदर गरिसकेको छ । कानुनी र संवैधानिक रूपमा यो विषय अब स्थापित भइसकेको छ । लोकतन्त्रको सबैभन्दा ठूलो सौन्दर्य भनेको विधिको शासनलाई मान्नु हो । अदालतको ढोका ढकढक्याउनु मात्र लोकतन्त्र होइन, अदालतले दिएको फैसलापछि आफ्नै अहंकारको ढोका खोलेर सत्यलाई स्वीकार गर्नु उच्च राजनीतिक संस्कार हो । अब यसलाई इगोको विषय बनाएर निरन्तर मुद्दा–मामिलामा अल्झिरहनुले पार्टीलाई ऊर्जाहीन र कमजोर मात्र बनाउनेछ ।
गगन थापा र उहाँको टिमले विशेष महाधिवेशनमार्फत पार्टीको नेतृत्व सम्हाल्नु कुनै आकस्मिक दुर्घटना वा प्राविधिक जित मात्र होइन । यो त पार्टीभित्र लामो समयदेखि थुनिइरहेको ‘पुस्तान्तरण’ र ‘रूपान्तरण’को शक्तिशाली ज्वालामुखीको विस्फोट हो । आज देशमा ‘जेनजी’ (Gen-Z) आन्दोलन र युवाहरूको नयाँ लहर चलिरहेको बेला, पुरानै शैली, ढर्रा र चिन्तनबाट कांग्रेस अगाडि बढ्नै सक्दैन । युवा पुस्ताको ढुकढुकी बनेका गगन थापाको नेतृत्वलाई सहज रूपमा स्वीकार गर्नु र उहाँको ऊर्जालाई पुराना नेताहरूको अगाध अनुभवसँग जोड्नु नै आजको एक मात्र बुद्धिमानी हो । नेतृत्व परिवर्तन हुँदैमा संस्था मर्दैन, बरु नयाँ रगतको सञ्चारले संस्था थप जीवन्त बन्छ भन्ने सत्यलाई अग्रजहरूले बुझ्न ढिला गर्नु हुँदैन ।
समयको पुकार : अहंकारको चितामा होइन, समझदारीको चौतारीमा उभियौँ
इतिहास साक्षी छ– फुटेका कांग्रेसहरू कहिल्यै बलिया भएका छैनन्, तर एकताबद्ध कांग्रेसले जस्तोसुकै आँधीबेहरीको पनि सामना गरेको छ र राष्ट्रलाई निकास दिएको छ । आज देश सहज अवस्थामा छैन । लाखौं युवाहरू विदेशिइरहेका छन्, अर्थतन्त्र चरम दबाबमा छ, र आम जनतामा परम्परागत राजनीतिक दलहरूप्रति भयानक निराशा चुलिएको छ । यस्तो संवेदनशील बेलामा कांग्रेस आफैं घरझगडामा अल्झियो र विभाजित भयो भने, त्यसले केवल एउटा पार्टीलाई मात्र सिध्याउने छैन, नेपालको सम्पूर्ण लोकतान्त्रिक आन्दोलन र समृद्धिको जगलाई नै ध्वस्त पार्नेछ ।
त्यसैले, अग्रज नेताहरूप्रति आम कार्यकर्ताको एउटै विशेष अपिल छ– आफ्ना पिताहरू बीपी र गणेशमानले झैँ संकटको यो घडीमा व्यक्तिगत महत्वाकांक्षा र गुटगत स्वार्थभन्दा निकै माथि उठ्नुहोस् । विमलेन्द्र निधि, पूर्णबहादुर खड्का, कृष्णप्रसाद सिटौला लगायतका नेताहरूको खार्पिएको अनुभवको सबैभन्दा ठूलो उपयोग नयाँ पार्टी खोल्न वा समानान्तर कमिटी चलाउनमा होइन, बरु कांग्रेसलाई फेरि एउटै शक्तिशाली छानामुनि गोलबद्ध गर्नमा हुनुपर्छ ।
राजनीतिमा सबैभन्दा ठूलो विजय सधैं चुनाव वा पद जित्नु मात्र हुँदैन, कहिलेकाहीँ आफ्नै अहंकारमाथि विजय हासिल गर्नु सबैभन्दा ठूलो राजकाज बन्न पुग्छ । बीपी कोइरालाले जीवनभर हामीलाई एउटा अमोघ मन्त्र दिनुभयो– ‘राष्ट्र पहिले, व्यक्ति पछि ।’ आज त्यसलाई अझ सान्दर्भिक बनाएर सिंगो कांग्रेस पंक्तिले भन्नुपर्ने बेला आएको छ– ‘कांग्रेस पहिले, गुट पछि । विचार र विधान पहिले, पद पछि । इतिहासको सम्मान पहिले, व्यक्तिगत अहंकार पछि ।’
आउनुहोस्, इतिहासका गल्तीहरूबाट पाठ सिकौँ । बीपीको तस्बिर बोकेर कांग्रेस नफुटाऔँ, बीपीको विचार पढेर कांग्रेसलाई जोडौँ । गणेशमानको त्याग सम्झेर गुट होइन, संगठन बलियो बनाऔँ । नयाँ पुस्ताको ऊर्जा र अग्रजहरूको मार्गदर्शन एकै ठाउँमा उभियो भने मात्र यो लोकतन्त्रको रुखका जराहरू सुरक्षित रहनेछन् । किनभने, बलियो र एकताबद्ध कांग्रेस नै सुरक्षित लोकतन्त्रको ग्यारेन्टी हो, र सुरक्षित लोकतन्त्र नै समृद्ध नेपाल निर्माणको एक मात्र भरोसा हो ।
