ककपिटमै बन्चरो प्रहार! १८२ यात्रुको ज्यान कसरी जोगियो?

दुबई/तेल अभिभ - दुबईबाट इजरायलको तेल अभिभतर्फ उडेको flydubai को यात्रुवाहक विमानमा ककपिटभित्रै भएको हिंसात्मक घटनाले विश्वको उड्डयन क्षेत्रमा गम्भीर सुरक्षा प्रश्न उठाएको छ। Flydubai Flight FZ1073 मा सह-पाइलटले विमानका क्याप्टेनमाथि आक्रमण गरेपछि विमान केही समय नियन्त्रण गुमाउने अवस्थामा पुगेको थियो। यात्रु, चालक दलका सदस्य र विमानमै रहेका अन्य पाइलटहरूको तत्काल हस्तक्षेपका कारण ठूलो मानवीय दुर्घटना हुनबाट जोगिएको हो।

घटना ३० सेप्टेम्बर २०२६ मा भएको हो। विमान दुबई अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट इजरायलको बेन गुरियन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका लागि उडेको थियो। विमानमा चालक दलसहित १८२ जना सवार रहेको अन्तर्राष्ट्रिय रिपोर्टहरूले जनाएका छन्।

ककपिटभित्र अचानक सुरु भयो हिंसा

उडान सामान्य रूपमा अघि बढिरहेका बेला ककपिटभित्र रहेका सह-पाइलटले क्याप्टेनमाथि अचानक आक्रमण गरेको अनुसन्धानमा खुलेको छ। प्रारम्भिक रिपोर्टहरूमा क्याप्टेनमाथि चक्कु प्रहार गरिएको भनिए पनि पछिल्लो अनुसन्धानपछि यूएईका अभियोजन अधिकारीहरूले सह-पाइलटले ककपिटमा राखिने ‘crash axe’ अर्थात् आपतकालीन बन्चरो प्रयोग गरेर क्याप्टेनमाथि आक्रमण गरेको बताएका छन्।

यूएईका महान्यायाधिवक्ताले अनुसन्धानका आधारमा सह-पाइलटले विमान नियन्त्रणमा लिने प्रयाससहित आतंकवादी आक्रमण गर्ने प्रयास गरेको निष्कर्ष सार्वजनिक गरेका छन्। यद्यपि घटनाको सम्पूर्ण उद्देश्य, योजनाको प्रकृति र अन्य व्यक्तिको संलग्नताबारे अनुसन्धान अझै जारी रहेको बताइएको छ।

आकाशमै विमान तीव्र गतिमा तल झर्‍यो

ककपिटमा भएको संघर्षका क्रममा विमानको उडानमा गम्भीर अस्थिरता देखियो। उडानसम्बन्धी तथ्यांकअनुसार विमान केही समयमै हजारौँ फिट तल झरेको थियो।

Flight-tracking तथ्यांकअनुसार विमान करिब ३० सेकेन्डको अवधिमा १६ हजार ६२५ फिटसम्म तल झरेको देखिएको छ। अन्य रिपोर्टहरूले पनि विमानले अत्यन्त तीव्र अवतरण गरेको र यात्रुहरूमा ठूलो त्रास फैलिएको जनाएका छन्।

विमानले आपत्कालीन संकेत पनि पठाएको थियो। उडानको अवस्थालाई हेर्दा विमान सामान्य उडानमा नरहेको स्पष्ट भएको थियो।

क्याप्टेन घाइते भए पनि हार मानेनन्

आक्रमणबाट घाइते भएका भारतीय मूलका क्याप्टेन Smit Machchhar ले आफूलाई बचाउँदै ककपिटको अवस्था नियन्त्रणमा ल्याउने प्रयास गरेका थिए।

पछिल्लो विवरणअनुसार क्याप्टेनमाथि पछाडिबाट आक्रमण भएको थियो। गम्भीर चोट लागे पनि उनले सह-पाइलटसँग संघर्ष गरे र ककपिटको ढोका खोल्ने अवस्था सिर्जना गरे। त्यसपछि विमानभित्र रहेका यात्रु तथा चालक दलका सदस्यहरू ककपिटतर्फ पुगेका थिए।

यात्रुहरू बने ‘अन्तिम सुरक्षा पर्खाल’

विमानभित्र रहेका केही यात्रुले आक्रमणकारी सह-पाइलटलाई नियन्त्रणमा लिन क्याप्टेनलाई सहयोग गरे। यात्रुहरूले उनलाई काबुमा लिएर बाँधेका थिए।

घटनाका प्रत्यक्षदर्शीहरूले विमानमा केही समय अत्यन्तै ठूलो त्रास र अन्योल सिर्जना भएको बताएका छन्। यात्रुहरूले आफूहरू दुर्घटनाको केही सेकेन्डअघिको अवस्थाजस्तो परिस्थितिमा पुगेको महसुस गरेको विवरण दिएका छन्।

यस क्रममा विमानमा यात्रा गरिरहेका अफ-ड्युटी पाइलटहरू समेत निर्णायक रूपमा अगाडि आए। उनीहरूले विमानको नियन्त्रण सम्हाल्दै विमानलाई पुनः स्थिर बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेले।

साउदी अरबतर्फ मोडियो विमान

स्थिति नियन्त्रणमा आएपछि विमानलाई आफ्नो गन्तव्य तेल अभिभतर्फ लैजानुको सट्टा साउदी अरबको Tabuk विमानस्थलतर्फ डाइभर्ट गरियो।

विमानले Tabuk विमानस्थलमा सुरक्षित रूपमा आपत्कालीन अवतरण गर्‍यो। घाइते चालक दलका सदस्यहरूलाई अस्पताल लगिएको यूएईको General Civil Aviation Authority ले जनाएको छ।

आक्रमणमा संलग्न भनिएका सह-पाइलटलाई साउदी अधिकारीहरूले नियन्त्रणमा लिएपछि पछि यूएईमा हस्तान्तरण गरिएको रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ।

सह-पाइलटको परिचय र आतंकवादी आक्रमणको आरोप

यूएईका अधिकारीहरूले आरोपी सह-पाइलटलाई Hammam al-Hammami नाम गरेका ओमानी नागरिकका रूपमा पहिचान गरेको Reuters ले जनाएको छ।

उनको पृष्ठभूमि र विगतको उड्डयन करियरबारे पनि अनुसन्धान भइरहेको छ। विभिन्न रिपोर्टहरूमा उनीमाथि विगतमा उडानसम्बन्धी प्रतिबन्ध तथा कथित कट्टरपन्थी विचारसँग सम्बन्धित प्रश्न उठेको उल्लेख छ। तर यी सबै विवरण अनुसन्धानको अन्तिम निष्कर्ष नभएकाले सावधानीपूर्वक हेर्नुपर्ने हुन्छ।

यूएईका अभियोजन अधिकारीले भने घटनालाई स्पष्ट रूपमा ‘terrorist attack’ को प्रयास भनेर वर्णन गरेका छन्। घटनाको उद्देश्य र उनले एक्लै यस्तो कदम चालेका थिए वा अन्य कसैको निर्देशनमा काम गरेका थिए भन्ने विषयमा अनुसन्धान जारी छ।

किन तेल अभिभतर्फ जाने विमानमा यस्तो व्यक्ति पाइलट बने?

यो घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय उड्डयन सुरक्षासँग जोडिएको अर्को गम्भीर प्रश्न पनि उठाएको छ।

ओमान र इजरायलबीच औपचारिक कूटनीतिक सम्बन्ध छैन। त्यसैले इजरायलतर्फ जाने व्यावसायिक उडानमा ओमानी नागरिक पाइलट कसरी नियुक्त भए भन्ने विषयमा पनि प्रश्न उठेको छ।

इजरायली अधिकारीहरूले समेत यस विषयमा थप अनुसन्धान आवश्यक रहेको बताएका छन्। तर अहिलेसम्म उपलब्ध सार्वजनिक प्रमाणका आधारमा उनको नियुक्ति प्रक्रिया र त्यसमा कुनै सुरक्षा कमजोरी भएको थियो कि थिएन भन्ने अन्तिम निष्कर्ष निकालिएको छैन।

ठूलो मानवीय दुर्घटना कसरी टर्‍यो?

यो घटनाको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष भनेको विमान दुर्घटना हुनबाट कसरी जोगियो भन्ने हो।

ककपिटभित्र क्याप्टेनमाथि आक्रमण भएपछि विमानको नियन्त्रणमा गम्भीर समस्या आएको थियो। विमान तीव्र गतिमा तल झरिरहेको अवस्थामा क्याप्टेनले प्रतिरोध गरे, यात्रुहरूले आक्रमणकारीलाई नियन्त्रणमा लिए र विमानमा रहेका अन्य पाइलटहरूले उडान नियन्त्रण सम्हाले।

त्यसपछि विमानलाई साउदी अरबको Tabuk विमानस्थलमा सुरक्षित रूपमा अवतरण गरियो।

अर्थात्, एउटा व्यावसायिक विमानभित्रै चालक दलका सदस्यबाट भएको आक्रमण केही मिनेटमै सयौँ मानिसको ज्यान जाने सम्भावित हवाई दुर्घटनामा परिणत हुन सक्ने अवस्था थियो। तर क्याप्टेन, यात्रु र अन्य पाइलटहरूको तत्काल प्रतिक्रिया निर्णायक बन्यो।

इजरायल र यूएईले थाले संयुक्त अनुसन्धान

घटनापछि यूएईले अनुसन्धानको नेतृत्व गरिरहेको छ। इजरायली अधिकारीहरू पनि अनुसन्धानमा सहभागी हुने अपेक्षा गरिएको छ।

इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले घटनापछि क्याप्टेन र विमान बचाउन सहयोग गर्ने यात्रुहरूको साहसको प्रशंसा गरेका छन्। उनले घटनामा व्यापक संलग्नता वा अरू कसैको निर्देशन पुष्टि भएमा गम्भीर कारबाहीको चेतावनीसमेत दिएका छन्।

यूएईको General Civil Aviation Authority ले भने अनुसन्धान पूरा नभएसम्म अपुष्ट सूचना नफैलाउन आग्रह गरेको छ। प्राधिकरणले घटनाको कारण, सुरक्षा अवस्था र सञ्चालनसम्बन्धी पक्षहरूको विस्तृत जाँच भइरहेको जनाएको छ।

दुर्घटना होइन, ठूलो सम्भावित दुर्घटना टरेको घटना

यस घटनालाई केवल ‘Flydubai विमान दुर्घटना’ भनेर बुझ्नु सही हुँदैन। विमान दुर्घटनाग्रस्त भएको होइन। बरु ककपिटभित्र भएको हिंसात्मक आक्रमणका कारण विमान दुर्घटनाको अत्यन्त नजिक पुगेको र अन्तिम समयमा नियन्त्रणमा ल्याइएको गम्भीर सुरक्षा घटना हो।

विमानमा रहेका १८२ जनाको जीवन केही क्षणका लागि गम्भीर जोखिममा परेको थियो। यदि क्याप्टेनले प्रतिरोध गर्न नसकेको भए, यात्रुहरूले आक्रमणकारीलाई नियन्त्रणमा लिन नसकेको भए वा विमानमा रहेका अन्य पाइलटहरूले समयमै नियन्त्रण सम्हाल्न नसकेको भए परिणाम भयावह हुन सक्ने थियो।

यस घटनाले आधुनिक विमान सुरक्षामा सबैभन्दा संवेदनशील स्थान मानिने ककपिटको सुरक्षा, पाइलटको पृष्ठभूमि जाँच, मानसिक तथा सुरक्षा मूल्यांकन, र विमानभित्र हुने आन्तरिक खतराबारे अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमै गम्भीर बहस निम्त्याउने देखिएको छ।

घटना सम्बन्धी अनुसन्धान जारी रहेकाले आरोपीको वास्तविक उद्देश्य, सम्भावित सहयोगी र घटनाको पूर्ण पृष्ठभूमिबारे अन्तिम निष्कर्ष अनुसन्धान पूरा भएपछि मात्र स्पष्ट हुनेछ।