रविन्द्र कट्टेल - काठमाडौँ/मुस्ताङ: शालिग्रामी नदीका रूपमा विश्वप्रसिद्ध पवित्र कालीगण्डकी विगत पाँच दशकदेखि क्रुर र अवैध दोहनको शिकार बनिरहेको छ। मुक्तिनाथको काखबाट सुरु भई त्रिवेणीधामसम्म पुग्ने यो नदीमा परापूर्वकालदेखि शालग्राम शिला बगेर आउँछन्, जसलाई हिन्दुहरूले साक्षात् विष्णु मानेर पूजा गर्छन्। तर, आज तिनै पवित्र शिलाहरू डोजरको बकेटले उधिनेर क्रसर मेसिनमा पिल्सिँदै गिटी र बालुवामा परिणत भइरहेका छन्।
विनाशको भयावह दृश्य: धर्म र कानुन दुवैको उपहास
सर्वोच्च अदालतले कालीगण्डकीको प्राकृतिक बहाव नरोक्न र मेसिन प्रयोग नगर्न पटक-पटक आदेश दिए पनि स्थानीय प्रशासन र तस्करहरूको मिलेमतोमा दोहन रोकिएको छैन।
अदृश्य विष्णुको अपमान: जुन शिलालाई घरको पूजाकोठामा राखेर ढोगिन्छ, त्यही शिला आज सडक र भवन बनाउने कंक्रिटको मसला बनिरहेको छ। यो धार्मिक आस्थामाथिको सबैभन्दा ठूलो अनादर हो।
वातावरणीय संकट: जथाभाबी उत्खननले गर्दा नदीको गहिराइ बढ्दै गएको छ, जसका कारण आसपासका बस्तीहरू जोखिममा परेका छन् र नदीको प्राकृतिक सौन्दर्य कुरुप बनेको छ।
पुरातन सभ्यताको अन्त्य: कालीगण्डकी केवल एउटा नदी मात्र होइन, यो एउटा सभ्यता र पहिचान हो। शालग्रामको अस्तित्व मेटिनु भनेको विश्वकै दुर्लभ आध्यात्मिक सम्पदा हराउनु हो।
अबको प्रश्न: कसले जोगाउने कालीगण्डकी?
राजनीतिक पहुँच र आर्थिक प्रलोभनका कारण कालीगण्डकीको छाती चिर्ने क्रम अझै रोकिएको छैन। राज्यले 'बिकास' को नाममा धार्मिक र प्राकृतिक सम्पदाको बलि चढाउनु कत्तिको न्यायोचित छ? यदि यसरी नै आधुनिक मेसिनहरूले कालीगण्डकी उधिनिरहने हो भने, आगामी पुस्ताले शालग्रामको इतिहास केवल कथा र पुराणमा मात्र सीमित पाउनुपर्नेछ।
