तेहरान/वाशिङ्गटन
रणनीतिक रूपमा विश्वकै महत्वपूर्ण मानिने हर्मुज जलमार्गमा बिहीबार अमेरिका र इरानबीच पुनः प्रत्यक्ष सैन्य मुठभेड भएको छ। गत अप्रिल ७ मा भएको युद्धविरामपछि यो सबैभन्दा गम्भीर सैन्य टकराव मानिएको छ, जसले मध्यपूर्वमा फेरि युद्धको कालो बादल मडारिएको संकेत गरेको छ।
१. समुद्रमा भीषण युद्ध: मिसाइल र ड्रोनको वर्षा
अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्ड (CENTCOM) का अनुसार ओमानको खाडीतर्फ गइरहेका अमेरिकी नौसेनाका तीनवटा गाइडेड–मिसाइल विनाशक जहाजलाई लक्षित गरी इरानले जल, थल र आकाश तीनैतिरबाट आक्रमण गरेको थियो। इरानी सेनाले मिसाइल, ड्रोन र साना डुंगामार्फत "अस्वभाविक" आक्रमण गरे पनि अमेरिकी रक्षा प्रणालीले ती सबैलाई बीचमै विफल तुल्याएको दाबी गरिएको छ।
२. इरानी भूमिमा अमेरिकी ‘काउन्टर अट्याक’
आफ्ना जहाजमाथि आक्रमण भएपछि अमेरिकाले आत्मरक्षाको नाममा इरानी भूमिभित्रै शक्तिशाली हवाई आक्रमण गरेको छ। अमेरिकी हमलाका मुख्य निसानामा निम्न क्षेत्रहरू परेका छन्:
सैन्य केन्द्रहरू: मिसाइल तथा ड्रोन प्रक्षेपणस्थल र कमाण्ड सेन्टरहरू।
तटीय सहरहरू: केश्म टापु, बन्दर खामिर, सिरिक र बन्दर अब्बास क्षेत्र।
राजधानीमा प्रभाव: इरानी राजधानी तेहरानको आकाशमा समेत बिहीबार राति हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली सक्रिय हुँदा ठूला विस्फोटका आवाज सुनिएका थिए, जसले स्थानीय बासिन्दामा त्रास फैलाएको छ।
"हामी तनाव बढाउन चाहँदैनौं, तर हाम्रा फौजको सुरक्षाका लागि जुनसुकै कदम चाल्न तयार छौं।" — सेन्टकम (CENTCOM)
३. इरानको दाबी: 'अमेरिकाले नै युद्धविराम तोड्यो'
इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्स (IRGC) ले अमेरिकाको दाबीलाई खण्डन गर्दै उल्टै अमेरिकाले नै तेल ट्यांकर र गैर-सैनिक जहाजलाई निशाना बनाएर उत्तेजना फैलाएको आरोप लगाएको छ। इरानले यसलाई सार्वभौमसत्तामाथिको नाङ्गो हस्तक्षेप भन्दै 'बलियो प्रतिकार' गर्ने चेतावनी दिएको छ। केही इरानी अधिकारीहरूले यस आक्रमणमा संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE) को समेत संलग्नता रहेको दाबी गरेका छन्, यद्यपि यूएईले यसमा मौनता साधेको छ।
४. राष्ट्रपति ट्रम्पको चेतावनी: 'सम्झौता गर, नत्र परिणाम भोग'
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यस घटनालाई "सामान्य" देखाउने प्रयास गरे पनि सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमार्फत इरानलाई कडा चेतावनी दिएका छन्। उनले इरानी साना डुंगाहरू समुद्रमा डुबाइएको पुष्टि गर्दै भनेका छन्:
"यदि इरानले चाँडै वार्तामार्फत सम्झौता गरेन भने भविष्यमा अझ कडा र हिंसात्मक जवाफ दिइनेछ।"
५. विश्व अर्थतन्त्रमा धक्का: तेलको मूल्य ३% ले बढ्यो
विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल र ग्यास आपूर्ति हुने हर्मुज जलमार्गमा भएको यो तनावले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तत्काल असर पारेको छ। शुक्रबार एसियाली बजार खुल्नेबित्तिकै अमेरिकी कच्चा तेलको मूल्य ३ प्रतिशतसम्म बढेको छ। ऊर्जा विज्ञहरूका अनुसार यो तनाव लम्बिएमा विश्वव्यापी मुद्रास्फीति झन् बढ्न सक्ने खतरा छ।
निष्कर्ष र वार्ताको भविष्य
हाल वासिङ्टन र तेहरानबीच युद्धविरामलाई स्थायी बनाउने र आणविक कार्यक्रमको विवाद सुल्झाउने विषयमा अनौपचारिक वार्ता जारी छ। तर, बिहीबारको यो रक्तपातपूर्ण भिडन्तले कूटनीतिक प्रयासलाई धक्का पुर्याएको छ। जलमार्ग अहिले सामान्य अवस्थातर्फ फर्किए पनि दुवै देशका सेना 'हाई अलर्ट' मा रहेका छन्।
(अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूको सहयोगमा तयार पारिएको विशेष रिपोर्ट)
