काठमाडौं, जनवरी ८, २०२६ – नेपालको आदिवासी छन्त्याल जातिको सांस्कृतिक धरोहरलाई जीवन्त राख्दै, छन्त्याल संघले मनमैजुमा भव्य माघे संक्रान्ति मेलाको आयोजना गर्दैछ। पुस २० गतेदेखि माघ १ गतेसम्म चल्ने यो मेला छन्त्याल जातिको परम्परागत उत्सव, एकता र सांस्कृतिक विविधताको उत्कृष्ट उदाहरण बनेको छ। यो आयोजनाले छन्त्याल समुदायको प्राचीन इतिहास, भाषा, रितिरिवाज र प्रकृति पूजालाई विशेष जोड दिँदै आधुनिक सन्दर्भमा प्रस्तुत गर्दैछ, जसले युवा पुस्तालाई आफ्नो जरा जोड्ने अवसर प्रदान गर्छ।
मेलाको मुख्य आकर्षणहरूमा पुस २० देखि २४ गतेसम्म तीर हान्ने तथा धनुष-बाण प्रतियोगिता, २५ देखि २९ गतेसम्म भलिबल प्रतियोगिता, ३० गते दोहोरी गीत प्रतियोगिता, सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू तथा विभिन्न मनोरञ्जनात्मक क्रियाकलापहरू समावेश छन्। माघ १ गते समापन कार्यक्रममा विशेष सांस्कृतिक नृत्य, लोकगीत र परम्परागत वाद्ययन्त्रहरूको प्रदर्शन गरिनेछ। यी कार्यक्रमहरूले छन्त्याल जातिको शामानिज्म (शामानवाद), पूर्वज पूजा र प्रकृति आराधनालाई प्रतिबिम्बित गर्छन्, जसमा पशु बलि र वन-जंगल पूजाको तत्वहरू पनि समाहित छन्। छन्त्यालहरूको मुख्य पेशा खानी (तामा उत्खनन) रहेको इतिहासलाई पनि मेलामा प्रदर्शनीमार्फत सम्झाइने छ, जसले उनीहरूको तिब्बती-बर्मेली जड र १५०० वर्ष पुरानो हिमालयी प्रवासनलाई उजागर गर्छ।
छन्त्याल जाति नेपालको पश्चिमी भागहरू जस्तै म्याग्दी, बागलुङ, लुम्बिनी र मुस्ताङमा मुख्य रूपमा बसोबास गर्ने आदिवासी समूह हो, जसको कुल जनसंख्या करिब १० हजारको हाराहारीमा छ। उनीहरूको भाषा 'छन्त्याल खाम' घट्दो क्रममा छ, तर सांस्कृतिक आयोजनाहरूले यसलाई पुनरुत्थान गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्। माघे संक्रान्ति छन्त्यालहरूको लागि प्रमुख चाड हो, जसलाई मगर समुदायसँगै विशेष महत्वका साथ मनाइन्छ। यो चाड जाडोको अन्त्य र लामो दिनहरूको सुरुवातको प्रतीक हो, जसमा परिवार भेला, नाचगान र प्रकृति पूजाले सामाजिक सद्भाव बढाउँछ। नेपालभरि मनाइने यो उत्सव छन्त्यालहरूमा प्रकृति-उपासक रूपमा थप गहिरो छ, जसले हिन्दू र बौद्ध प्रभावलाई पनि समाहित गरेको छ। विभिन्न स्रोतहरूका अनुसार, यो चाडले कृषि मौसमको परिवर्तन, स्वास्थ्य र समृद्धिको कामना गर्दै मनाइन्छ, जसमा थारू, ब्राह्मण र चित्रेहरू पनि सामेल हुन्छन्।
यो मेलाको उत्कृष्ट विश्लेषण गर्दा यो स्पष्ट हुन्छ कि यसले छन्त्याल संस्कृतिको संरक्षणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। आधुनिकताको प्रभावमा घट्दै गएको छन्त्याल भाषा र रितिरिवाजलाई यस्ता आयोजनाहरूले जीवन्त राख्छन्, जसले युवाहरूलाई आफ्नो सांस्कृतिक पहिचानसँग जोड्छ। साथै, यो मेलाले पर्यटन प्रवर्द्धन गर्दै स्थानीय अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउँछ, जसबाट छन्त्याल समुदायको सामाजिक-आर्थिक विकासमा योगदान पुग्छ। विगतमा ब्रिटिश उपनिवेशवाद र बाहिरी प्रभावले यस्ता उत्सवहरूलाई प्रभावित पारेको थियो, तर हालका वर्षहरूमा पुनरुत्थानले जातीय एकताको सन्देश दिइरहेको छ। यो आयोजनाले छन्त्यालहरूको खानीकर्म इतिहास र प्रकृति-केन्द्रित जीवनशैलीलाई आधुनिक सन्दर्भमा प्रस्तुत गर्दै, नेपालको बहुलवादी संस्कृतिको प्रतिनिधित्व गर्छ।
यस अवसरमा अग्रज छन्त्याल अगुवाहरू गजेन्द्र छन्त्याल, आकाश छन्त्याल, मीन छन्त्याल लगायत सम्पूर्ण छन्त्याल जाति तथा संस्कृति संरक्षकहरूबाट शुभकामना आदानप्रदान गरिएको छ। उनीहरूले यो मेलालाई छन्त्याल संस्कृतिको जगेर्ना र भावी पुस्तालाई हस्तान्तरण गर्ने माध्यमको रूपमा जोड दिएका छन्। छन्त्याल संघले सबैलाई यो सांस्कृतिक उत्सवमा सहभागी हुन आह्वान गरेको छ, जसले नेपालको आदिवासी धरोहरलाई थप मजबुत बनाउनेछ।
