रविन्द्र कट्टेल - लमजुङ — लमजुङका वरिष्ठ शिक्षाविद्, समाजसेवी तथा नेपाली कांग्रेसका नेता डिकेन्द्र कँडेलको ७४ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ। बेँसीशहर नगरपालिका–८, सेरास्थित आफ्नै डेरामा शुक्रबार राति उहाँको निधन भएको प्रहरीले जनाएको छ।
शनिबार बिहान प्रहरीले घटनास्थलमा आवश्यक मुचुल्का उठाएको थियो। चिकित्सकीय प्रक्रियाअनुसार मृत्यु पुष्टि गर्न उहाँको शव प्रदेश अस्पताल, लमजुङ लगिएको थियो। पोस्टमार्टमका लागि शव काठमाडौं लैजाने तयारी भइरहेको नेपाली कांग्रेसका नेता हरिप्रसाद बरालले जानकारी दिनुभयो।
शिक्षा र समाजसेवामा समर्पित जीवन
राइनास नगरपालिका–४, अल्काटारका स्थायी बासिन्दा कँडेल अंग्रेजी विषयका ज्ञाता हुनुका साथै लामो समय शिक्षण पेशामा सक्रिय हुनुहुन्थ्यो। उहाँले बागेश्वरी माध्यमिक विद्यालय, बिचौर तथा सौभाग्योदय माध्यमिक विद्यालय, अल्काटारमा प्रधानाध्यापकको जिम्मेवारीसमेत निर्वाह गर्नुभएको थियो।
शिक्षालाई सामाजिक रूपान्तरणको आधार मान्ने कँडेलले आफ्नो जीवनको महत्वपूर्ण समय ग्रामीण क्षेत्रमा शिक्षा र चेतना विस्तारमा खर्चिनुभएको थियो। उहाँको नेतृत्व र सक्रियताले स्थानीय शैक्षिक तथा सामाजिक क्षेत्रमा दीर्घकालीन प्रभाव पारेको स्थानीयवासी बताउँछन्।
प्रजातन्त्रका लागि संघर्ष, पञ्चायतकालमै राजनीतिक सक्रियता
कँडेल केवल शिक्षाविद् र समाजसेवी मात्र नभई प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका एक सक्रिय योद्धाका रूपमा समेत परिचित हुनुहुन्थ्यो। पञ्चायतकालमा राजनीतिक गतिविधिमा सक्रिय रहेकै कारण उहाँले पटक–पटक आक्रमण तथा दबाबको सामना गर्नुपरेको थियो।
२०३६ सालमा राजनीतिक कारणले विस्थापित भएपछि केही समय काठमाडौंमा बस्नुभए पनि जिल्लाबाट टाढा रहेर बस्न नसक्ने र समाजमै योगदान गर्ने उहाँको अठोट कायम रहेको बताइन्छ।
२०४६ सालमा प्रजातन्त्र पुनःस्थापनापछि कँडेलले ‘जनचेतना अभिवृद्धि तथा अध्ययन समिति (कोपाडेस)’ स्थापना गरी संस्थापक अध्यक्षका रूपमा लामो समय सामाजिक क्षेत्रमा नेतृत्व गर्नुभएको थियो।
महिला सशक्तीकरणमा उल्लेखनीय योगदान
कँडेलको सामाजिक योगदानको महत्वपूर्ण पक्ष महिला साक्षरता, स्वावलम्बन र आर्थिक सशक्तीकरणसँग जोडिएको छ।
उहाँकै पहलमा ग्रामीण महिलालाई समूहमा संगठित गर्दै विभिन्न क्षेत्रमा १४ वटा सहकारी संस्था स्थापना गरिएको बताइएको छ। तीमध्ये केही सहकारीहरू अझै सञ्चालनमा छन्।
सामाजिक संस्थाको संस्थागत विकासका लागि उहाँले बेँसीशहर नगरपालिका–८, सेराफाँटमा भवन निर्माणसमेत गर्नुभएको थियो। ग्रामीण समुदाय, विशेषगरी महिलालाई आत्मनिर्भर बनाउने अभियानमा उहाँले खेलेको भूमिका लमजुङको सामाजिक इतिहासमा उल्लेखनीय मानिन्छ।
नेपाली कांग्रेसमा लामो राजनीतिक यात्रा
राजनीतिक जीवनमा पनि कँडेलको योगदान लामो र सक्रिय रह्यो। उहाँ पञ्चायतकालमै नेपाली कांग्रेसको जिल्ला समिति सदस्य रहनुभएको थियो।
पछि महाधिवेशन प्रतिनिधि हुँदै लगातार महासमिति सदस्यका रूपमा सक्रिय रहँदै आएको नेपाली कांग्रेसका नेता हरिप्रसाद बरालले जानकारी दिनुभयो।
लोकतन्त्र, सामाजिक न्याय र जनताको अधिकारका पक्षमा उहाँले लामो समय आवाज उठाउनुभएको थियो। राजनीतिक उतारचढावका बीच पनि आफ्नो विचार र सामाजिक प्रतिबद्धताबाट पछि नहट्ने व्यक्तित्वका रूपमा कँडेललाई स्मरण गरिन्छ।
डेरामै भेटियो शव
प्रहरीका अनुसार कँडेल शुक्रबार साँझ नियमित रूपमा खाना खाएर आफ्नो डेरामा फर्किनुभएको थियो। शनिबार बिहान कोठा सरसफाइका लागि पुगेकी महिलाले उहाँलाई कुर्सीमा रहेको अवस्थामा देखेकी थिइन्। बोलाउँदा कुनै प्रतिक्रिया नदिएपछि उनले छिमेकी तथा प्रहरीलाई खबर गरेकी थिइन्।
घटनाबारे प्रहरीले आवश्यक कानुनी तथा चिकित्सकीय प्रक्रिया अघि बढाइरहेको जनाएको छ।
कँडेलका श्रीमती, तीन छोरा र एक छोरी छन्। उहाँका दुई छोरा अमेरिकामा रहेकाले परिवारका सदस्यहरू आएपछि शव व्यवस्थापन तथा अन्तिम संस्कारसम्बन्धी प्रक्रिया अघि बढाइने बताइएको छ।
एउटा व्यक्तिको निधन मात्र होइन, एउटा सामाजिक यात्राको अन्त्य
कँडेलको निधनसँगै लमजुङले शिक्षा, समाजसेवा र लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा लामो समय योगदान दिएको एउटा महत्वपूर्ण व्यक्तित्व गुमाएको छ।
शिक्षाको उज्यालो फैलाउने शिक्षक, महिलालाई आत्मनिर्भर बनाउने समाजसेवी र लोकतन्त्रका लागि संघर्ष गर्ने राजनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा डिकेन्द्र कँडेलको योगदान लमजुङको सामाजिक तथा राजनीतिक इतिहासमा लामो समयसम्म स्मरणीय रहनेछ।
