ट्रम्प–सी ‘मेगा डिल’ : शीतयुद्धतर्फ होइन, नयाँ विश्व व्यवस्थातर्फ अमेरिका–चीन ?

काठमाडौं । विश्व राजनीति, व्यापार र प्रविधिको शक्ति सन्तुलन बदल्ने संकेतसहित अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump र चिनियाँ राष्ट्रपति Xi Jinping बीच बेइजिङमा भएको उच्चस्तरीय शिखर वार्ताले अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा नयाँ बहस सुरु गराएको छ ।

बेइजिङस्थित Great Hall of the People मा सम्पन्न दुई घण्टाभन्दा लामो वार्तामा ताइवान, इरान युद्ध, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई), व्यापार युद्ध, सेमीकन्डक्टर प्रतिबन्ध र विश्व शक्ति सन्तुलनका विषयमा गम्भीर छलफल भएको छ । दुवै नेताले ‘प्रतिस्पर्धाभन्दा सहकार्य महत्त्वपूर्ण’ भएको सन्देश दिँदै सन् २०२६ लाई अमेरिका–चीन सम्बन्धको ‘निर्णायक वर्ष’ बनाउने संकेत गरेका छन् ।

बेइजिङमा ट्रम्पको ‘राष्ट्रपति स्तरको’ भव्य स्वागत

सन् २०१७ पछि पहिलोपटक चीन पुगेका ट्रम्पलाई बेइजिङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा चिनियाँ उपराष्ट्रपति Han Zheng ले स्वागत गरेका थिए । विमानस्थलदेखि ग्रेट हल अफ द पिपुलसम्म ट्रम्पको स्वागतलाई चीनले ‘विश्व कूटनीतिक सन्देश’ का रूपमा प्रस्तुत गरेको देखिएको छ ।

पूर्ण सैनिक सम्मान, २१ तोपको सलामी र विशेष राजकीय समारोहबीच ट्रम्प र सीले हात मिलाएको दृश्य विश्व सञ्चारमाध्यमको मुख्य समाचार बन्यो । विश्लेषकहरूका अनुसार यो केवल औपचारिक भेट होइन, अमेरिका–चीन सम्बन्ध पुनर्संरचनाको संकेत पनि हो ।

ताइवानमाथि सीको कडा चेतावनी

वार्ताको सबैभन्दा संवेदनशील विषय ताइवान रह्यो । राष्ट्रपति सीले स्पष्ट शब्दमा चेतावनी दिँदै ताइवान मुद्दा गलत तरिकाले सम्हालिए दुई महाशक्तिबीच प्रत्यक्ष द्वन्द्व निम्तिन सक्ने बताएका छन् ।

चीनले अमेरिकाले हालै स्वीकृत गरेको अर्बौं डलर बराबरको ताइवान हतियार सम्झौताप्रति गम्भीर असन्तुष्टि जनाएको छ । बेइजिङले ताइवान स्वतन्त्रताको समर्थन नगर्न ट्रम्प प्रशासनसँग स्पष्ट प्रतिबद्धता खोजेको बताइएको छ ।

इरान युद्ध रोक्न चीनमाथि अमेरिकी दबाब

पश्चिम एसियामा चर्किएको अमेरिका–इरान तनाव पनि वार्ताको प्रमुख एजेन्डा बन्यो । ट्रम्पले इरानमाथि प्रभाव प्रयोग गरी शान्ति वार्तामा ल्याउन चीनसँग आग्रह गरेका छन् ।

चीन इरानको सबैभन्दा ठूलो तेल खरिदकर्ता भएकाले होर्मुज स्ट्रेटमा जारी तनावले विश्व ऊर्जा बजार मात्र होइन, चिनियाँ अर्थतन्त्रमा समेत असर पारेको छ । यही कारण दुवै महाशक्तिले क्षेत्रीय युद्ध नियन्त्रणलाई साझा हितका रूपमा हेरेका छन् ।

एआई र चिप युद्ध : ‘टेक कोल्ड वार’ नरोकिएला ?

वार्तामा कृत्रिम बुद्धिमत्ता र अत्याधुनिक प्रविधिको प्रतिस्पर्धा अर्को मुख्य विषय बन्यो । ट्रम्पको टोलीमा Elon Musk, Jensen Huang र Tim Cook जस्ता प्रविधि क्षेत्रका प्रभावशाली व्यक्तिहरूको उपस्थिति अर्थपूर्ण मानिएको छ ।

चीनले अमेरिकी एआई चिप प्रतिबन्ध खुकुलो बनाउन दबाब दिएको छ भने अमेरिकाले बौद्धिक सम्पत्ति सुरक्षा र प्रविधि पारदर्शितामा जोड दिएको छ । दुवै पक्षले एआई नियमनका लागि संयुक्त संवाद संयन्त्र बनाउने सम्भावनाबारे छलफल गरेका छन् ।

व्यापार युद्ध ‘पज’ गर्ने तयारी ?

बेइजिङ वार्तापछि अमेरिका–चीन व्यापार युद्ध अस्थायी रूपमा मत्थर हुने संकेत देखिएको छ । चीनले अमेरिकी भटमास, ऊर्जा र बोइङ विमान खरिद बढाउन सक्ने संकेत दिएको छ भने अमेरिकाले केही सेमीकन्डक्टर प्रतिबन्ध नरम बनाउन सक्ने चर्चा छ ।

राष्ट्रपति सीले “समान स्तरको वार्ताबाट मात्रै मतभेद समाधान सम्भव” रहेको बताएका छन् भने ट्रम्पले अमेरिकी कम्पनीहरूका लागि चिनियाँ बजार खुला गर्न जोड दिएका छन् ।

‘जी–२’ को पुनरागमन ?

वार्तापछि विश्लेषकहरूले विश्व राजनीति फेरि दुई महाशक्तिको संयुक्त प्रभावतर्फ उन्मुख हुन थालेको चर्चा गरेका छन् । अमेरिका र चीनले एशिया, मध्यपूर्व, युक्रेन र विश्व व्यापारमा सहकार्य बढाए नयाँ प्रकारको ‘जी–२’ शक्ति संरचना उदाउन सक्ने आकलन गरिएको छ ।

यद्यपि केही अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषकले यो वार्तालाई पूर्ण सहमति होइन, ‘तनाव व्यवस्थापन’ को प्रयासका रूपमा हेरेका छन् । उनीहरूका अनुसार व्यापारिक सहमति भए पनि प्रविधि, सुरक्षा र रणनीतिक प्रभावको प्रतिस्पर्धा अझै समाप्त भएको छैन ।

चिया, तस्वीर र कूटनीतिक सन्देश

औपचारिक वार्तापछि ट्रम्प र सीले Temple of Heaven को संयुक्त भ्रमण गरेका थिए । त्यसपछि चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको अत्यन्त संवेदनशील मुख्यालय क्षेत्र झोङनान्हाईमा अनौपचारिक भेटवार्ता र चिया संवाद भएको बताइएको छ ।

विश्व राजनीतिमा दुर्लभ मानिने यस्तो आतिथ्यलाई चीनले ‘विश्वासको संकेत’ का रूपमा प्रस्तुत गरेको छ । दुई नेताको मित्रवत तस्वीर सार्वजनिक भएसँगै वासिङ्टन–बेइजिङ सम्बन्ध केही नरम बन्दै गएको सन्देश विश्वभर फैलिएको छ ।