नरेन्द्र शाही - अमेरिकाले इरानमाथिको दबाबलाई चरम बिन्दुमा पुर्याउँदै आज सोमबार (अप्रिल १३, २०२६) देखि इरानी बन्दरगाहहरूमा जलसेना (Navy) मार्फत पूर्ण नाकाबन्दी (Blockade) सुरु गर्ने घोषणा गरेको छ। पाकिस्तानको इस्लामावादमा भएको २१ घण्टा लामो 'शान्ति वार्ता' विना निष्कर्ष टुङ्गिएपछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यो कडा कदम चाल्ने आदेश दिनुभएको हो।
यस नाकाबन्दी र यसले चीन तथा विश्व अर्थतन्त्रमा पार्ने प्रभावका मुख्य बुँदाहरू यसप्रकार छन्:
१. नाकाबन्दीको स्वरूप र समय:
अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्ड (CENTCOM) का अनुसार यो नाकाबन्दी सोमबार विश्व समय अनुसार १४:०० GMT (नेपाली समय राति ७:४५ बजे) देखि सुरु हुनेछ।
यो नाकाबन्दी 'इम्पार्सियल' (निष्पक्ष) हुनेछ, जसको अर्थ इरानी बन्दरगाहमा प्रवेश गर्ने वा बाहिरिने कुनै पनि देशका जहाजहरूलाई अमेरिकी जलसेनाले रोक्नेछ।
२. चीनमाथि पर्ने सिधा असर:
५०% ट्यारिफको धम्की: राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानलाई हतियार वा सैन्य सहायता उपलब्ध गराउने देशहरू (विशेष गरी चीन) बाट आयात हुने सामग्रीमा ५० प्रतिशत भन्सार शुल्क (Tariff) लगाउने चेतावनी दिनुभएको छ।
इन्धन आपूर्ति: चीन इरानी कच्चा तेलको सबैभन्दा ठूलो खरिदकर्ता हो। नाकाबन्दीले चीनको ऊर्जा आपूर्तिमा अवरोध पुर्याउने र बेइजिङसँगको व्यापारिक युद्धलाई थप चर्काउने देखिएको छ।
३. होर्मुज जलसन्धि (Strait of Hormuz) को अवस्था:
अमेरिकाले इरानसँग व्यापार गर्ने जहाजहरूलाई मात्र रोक्ने बताएको छ। तर, अन्य देशहरूका लागि होर्मुज जलसन्धि खुला रहने दाबी गरिएको छ।
इरानले यसअघि नै उक्त जलमार्गमा 'टोल' (शुल्क) लगाउने वा खानी (Mines) बिछ्याउने प्रयास गरेकोमा अमेरिकाले ती खानीहरू हटाउने र शुल्क तिरेर हिँड्ने जहाजहरूलाई समेत नियन्त्रणमा लिने बताएको छ।
४. वार्ता असफल हुनुको कारण:
अमेरिकी उपराष्ट्रपति जे.डी. भान्सका अनुसार इरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रम त्याग्न अस्वीकार गरेपछि इस्लामावाद वार्ता असफल भएको हो। इरानले भने अमेरिकी सर्तहरू 'एकपक्षीय' र 'अधिनायकवादी' भएको आरोप लगाएको छ।
५. आर्थिक प्रभाव:
यो घोषणासँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बढ्ने संकेत देखिएको छ। यसले विश्वव्यापी आपूर्ति श्रृंखला (Supply Chain) मा ठूलो असर पार्ने र महँगी बढ्ने निश्चितप्रायः छ।
चीनले इरानलाई हवाई रक्षा प्रणाली र अन्य सैन्य सहयोग गर्ने तयारी गरिरहेको गुप्तचर रिपोर्टहरूका बीच अमेरिकाले चालेको यो कदमले विश्वलाई एउटा नयाँ र गम्भीर 'शीत युद्ध' वा प्रत्यक्ष सैन्य मुठभेडको सङ्घारमा पुर्याएको छ।
