रविन्द्र कट्टेल - मध्यपूर्वमा चर्किएको सैन्य द्वन्द्व र आन्तरिक मतभेदका विशाल खाडलहरूलाई पुर्दै उदीयमान अर्थतन्त्रहरूको शक्तिशाली गठबन्धन बीआरआईसीएस (BRICS) ले नयाँ दिल्लीमा एक ऐतिहासिक र दूरगामी महत्त्वको साझा घोषणापत्रमा सहमति जुटाएको छ। पश्चिमा शक्ति राष्ट्रहरूको एकलौटी प्रभुत्वलाई सिधा चुनौती दिँदै, यस शिखर सम्मेलनले विश्वव्यापी राजनीति र अर्थतन्त्रको बागडोर अब सीमित राष्ट्रहरूको हातमा मात्र रहन नसक्ने स्पष्ट र शक्तिशाली सन्देश प्रवाह गरेको छ। वर्तमान विश्व व्यवस्थालाई नयाँ दिशा दिन यो ऐक्यबद्धता एक कोसेढुङ्गा सावित भएको छ।
कूटनीतिक पर्खाल भत्काउँदै ऐक्यबद्धताको अभूतपूर्व प्रदर्शन
इरान र संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE) बीचको गहिरो क्षेत्रीय मतभेद, तथा अमेरिका र इरानबीच भइरहेका शृंखलाबद्ध सैन्य आक्रमणका कारण यस सम्मेलनअघि सहमति जुट्नेमा विश्वभरका कूटनीतिज्ञहरू सशंकित थिए। गत मे महिनामा सम्पन्न विदेशमन्त्रीस्तरीय बैठकले साझा वक्तव्यसमेत जारी गर्न नसकेको निराशाजनक पृष्ठभूमिमा, नयाँ दिल्ली सम्मेलनले असम्भव जस्तै ठानिएको कूटनीतिक सफलता हासिल गरेको छ। आयोजक राष्ट्र भारतको निरन्तर र सुझबुझपूर्ण मध्यस्थताले अन्ततः सबै सदस्य राष्ट्रहरूलाई एकै ठाउँमा उभ्याउन सफल भएको छ। कूटनीतिक स्रोतहरूका अनुसार, यस ऐतिहासिक घोषणापत्रले कुनै पनि विशिष्ट राष्ट्रको नाम नतोकिकन जुनसुकै देशद्वारा लादिने एकपक्षीय आक्रमण र आर्थिक नाकाबन्दीको अत्यन्त कडा शब्दमा भर्त्सना गर्नेछ। यो सहमति केवल एउटा कूटनीतिक वक्तव्य मात्र नभएर पश्चिमा नाकाबन्दी र दबाबविरुद्ध उदीयमान राष्ट्रहरूको अभेद्य ढाल बनेर उभिएको छ।
'ग्लोबल साउथ'को बुलन्द आवाज र विश्व व्यवस्थामा आमूल परिवर्तनको माग
सम्मेलनको समुद्घाटन गर्दै भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले विश्वव्यापी शक्ति सन्तुलनको परम्परागत र असन्तुलित पिरामिडलाई भत्काउनुपर्नेमा जोडदार आवाज उठाएका छन्। उनले विकासोन्मुख र उदीयमान राष्ट्रहरू सम्मिलित 'ग्लोबल साउथ' को वास्तविक अवस्थालाई उजागर गर्दै भनेका छन् कि जब विश्वमा कुनै महाव्याधि वा सङ्कट आइपर्छ, तब यी राष्ट्रहरू अग्रपंक्तिमा उभिएर त्यसको मार खेप्छन्, तर जब विश्वको भाग्य कोर्ने र निर्णय लिने समय आउँछ, तब उनीहरूलाई पछाडिको रोमा धकेलिन्छ। प्रधानमन्त्री मोदीको यो भनाइले वर्तमान विश्व व्यवस्थाको चरम असमानतालाई उदाङ्गो पारेको छ। अब यो विभेदकारी संरचनालाई पूर्ण रूपमा रूपान्तरण गरी प्रत्येक देशको समान आवाज, पहुँच र स्वामित्व सुनिश्चित गरिनुपर्ने उनको दृढ अडान छ। यसका साथै, संयुक्त राष्ट्रसङ्घको सुरक्षा परिषद्मा भारतलगायतका उदीयमान शक्तिहरूलाई स्थायी सदस्यता प्रदान गर्दै तत्काल संरचनात्मक सुधार गर्नुपर्ने मागलाई उनले मञ्चबाटै शक्तिशाली रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।
इतिहासको सही पक्षमा उभिएको विशाल शक्ति
सम्मेलनमा सम्बोधन गर्दै चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले बीआरआईसीएस राष्ट्रहरूले इतिहासको सही पक्षमा उभिएर वर्तमान विश्व व्यवस्थालाई बढी न्यायसंगत, समतामूलक र सन्तुलित बनाउन नेतृत्वदायी भूमिका खेल्नुपर्ने उद्घोष गरेका छन्। रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन, इरानी राष्ट्रपति मासौद पेजेस्कियान, दक्षिण अफ्रिकी राष्ट्रपति सिरिल रामाफोसा र यूएईका क्राउन प्रिन्स शेख खालिद बिन मोहमद बिन जायद अल नह्यान लगायतका विश्व राजनीतिका हस्तीहरूको उपस्थितिले यस सम्मेलनको गरिमा र भूराजनीतिक वजनलाई अतुलनीय बनाएको छ। सन् २००९ मा अमेरिका र उसका पश्चिमा सहयोगीहरूको दबदबालाई चुनौती दिन स्थापित यो गठबन्धन अहिले ब्राजिल, रुस, भारत, चीन र दक्षिण अफ्रिका हुँदै इजिप्ट, इथियोपिया, इन्डोनेसिया, इरान, र संयुक्त अरब इमिरेट्ससम्म विस्तार भइसकेको छ।
विश्वको कुल जनसङ्ख्याको ४० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा र विश्वव्यापी अर्थतन्त्रको करिब एक चौथाइ भाग ओगटेको यो विशाल शक्ति अब केवल मूकदर्शक मात्र रहन चाहँदैन। विश्व बैंक, अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (IMF) र विश्व व्यापार सङ्गठन (WTO) जस्ता पश्चिमा वर्चस्व रहेका संस्थाहरूमा आमूल सुधारको माग गर्दै, बीआरआईसीएसले नयाँ दिल्लीबाट एउटा स्पष्ट लकिर कोरेको छ— यदि विश्वको भविष्य साझा हो भने, त्यो भविष्य निर्माण गर्ने अधिकार र शक्ति पनि समान रूपमा साझा हुनैपर्छ। यस शिखर सम्मेलनले बीआरआईसीएस अब आफ्नो पूर्ण परिपक्वतामा पुगेको र विश्वव्यापी निर्णय प्रक्रियाको नेतृत्व लिन तयार रहेको प्रमाणित गरेको छ।
