विश्व वातावरण दिवस: हिमाल पग्लिँदै, सहर उकुसमुकुस; सुन्दरबजारका युवाले देखाए भाषण होइन ‘एक्सन’को बाटो

आज जुन ५ तारिख अर्थात् विश्व वातावरण दिवस। नेपालसहित विश्वभर विविध जनचेतनामूलक कार्यक्रम गरी यो दिवस मनाइँदै छ। तर, सहरका चोकहरूमा ब्यानर टाँगेर र सुविधासम्पन्न मञ्चहरूमा चर्का भाषण गरेर मात्र अब वातावरण जोगिने अवस्था छैन। जलवायु परिवर्तनको असरले हाम्रा सेता हिमालहरू काला पत्थरमा परिणत हुँदै गर्दा र सहरहरू प्रदूषित हावाको चपेटामा पर्दै गर्दा यस वर्षको वातावरण दिवसले हामी सबैलाई एउटा गम्भीर प्रश्न सोधिरहेको छ - के हामीले भावी पुस्तालाई बस्न योग्य पृथ्वी सुम्पिँदै छौँ? यही गम्भीर प्रश्नको सटिक उत्तर खोज्दै र भाषणलाई व्यवहारमा उतार्दै लमजुङको सुन्दरबजारका युवाहरूले भने आज एउटा अनुकरणीय 'एक्सन' प्रस्तुत गरेका छन्।

नेपालको सन्दर्भमा वातावरण दिवस केवल एउटा क्यालेन्डरको मिति मात्र होइन, यो हाम्रो अस्तित्वको लडाइँको एउटा स्मरणपत्र हो। विश्वको कुल कार्बन उत्सर्जनमा नेपालको योगदान नगण्य भए पनि जलवायु परिवर्तनको सबैभन्दा ठूलो मार खेप्ने देशहरूको अग्रपङ्क्तिमा हामी छौँ। हाम्रा गर्वका प्रतीक सगरमाथा, अन्नपूर्ण र माछापुच्छ्रे लगायतका हिमशृङ्खलाहरूले तीव्र रूपमा आफ्नो हिउँ गुमाइरहेका छन्। हिमालको हिउँ पग्लिएर हिमताल फुट्ने खतरा एकातिर बढ्दो छ भने अर्कोतिर पहाडका पानीका मुहानहरू सुक्दै जाँदा गाउँ बस्तीहरू नै काकाकुल बन्दै बसाइँसराइ गर्न बाध्य छन्। काठमाडौँ लगायतका प्रमुख सहरहरू पटक-पटक विश्वकै सबैभन्दा प्रदूषित सहरको सूचीमा पर्नु, अव्यवस्थित सहरीकरणले पर्यावरण निमोठिनु र हरेक वर्ष सुक्खा याममा लाग्ने डढेलोले लाखौँ हेक्टर वन जङ्गल सखाप पार्नु हाम्रा अगाडिका विकराल चुनौती हुन्। डढेलोकै कारण महिनौँसम्म आकाश तुवाँलोले ढाकिँदा जनस्वास्थ्यमा गम्भीर सङ्कट निम्तिएको छ।

यस्तो उकुसमुकुस र सङ्कटपूर्ण अवस्थामा, समस्यालाई सरापेर बस्नुभन्दा समाधानको थालनी आफैँबाट गर्नुपर्छ भन्ने मान्यतालाई लमजुङस्थित सुन्दरबजार युवा क्लबले चरितार्थ गरेको छ। 'सोच विश्वव्यापी, कार्य स्थानीय' भन्ने सिद्धान्तलाई पछ्याउँदै क्लबको आयोजनामा आज सुन्दरबजार नगरपालिकामा बृहत सरसफाइ तथा वृक्षारोपणसहित विविध कार्यक्रम सम्पन्न गरिएको छ। युवाहरू हातमा कुचो, बेल्चा र बिरुवा बोकेर सडकमा निस्कँदा समाजमा सकारात्मक परिवर्तनको स्पष्ट झल्को देखिएको थियो। क्लबका अध्यक्ष सुजन राना मगरको अध्यक्षतामा सम्पन्न उक्त अभियानले सडक, चोक र सार्वजनिक स्थलहरूको सरसफाइ गर्नुका साथै हरियाली प्रवर्द्धन गर्न विभिन्न प्रजातिका बिरुवाहरू रोपेको छ।

अभियानलाई सम्बोधन गर्दै अध्यक्ष राना मगरले वातावरण संरक्षण आजको प्रमुख र अनिवार्य आवश्यकता भएको उल्लेख गर्दै, अरूको मुख ताक्ने प्रवृत्ति तोडेर प्रत्येक नागरिकले आफ्नो घर, टोल र समुदायबाटै सकारात्मक पहल गर्नुपर्ने बताउनुभयो। उहाँले स्वच्छ वातावरण निर्माणका लागि युवाहरूको सक्रिय सहभागिता आवश्यक रहेको स्पष्ट धारणा व्यक्त गर्नुभयो। त्यसैगरी, कार्यक्रममा उपस्थित क्लबका सदस्य सन्तोष गुरुङले वातावरण जोगाउनु भनेको भविष्यका पुस्ताको सुरक्षित जीवन सुनिश्चित गर्नु हो भन्दै सबैलाई यस अभियानमा सक्रिय रूपमा सहभागी हुन आग्रह गर्नुभयो। उहाँले वातावरण संरक्षणमा सामूहिक प्रयास र जनचेतनाको विस्तार अपरिहार्य रहेको कुरामा जोड दिनुभयो। सहभागी सम्पूर्ण पदाधिकारी र युवाहरूले वातावरण संरक्षणलाई एक दिने उत्सवमा मात्र सीमित नराखी आफ्नो दैनिक जीवनशैलीको अभिन्न अंग बनाउने दृढ प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।

सुन्दरबजारका युवाहरूले देखाएको यो बाटो नै अबको राष्ट्रिय आवश्यकता हो। अबका दिनमा वातावरण संरक्षणका लागि केवल एक दिन रुख रोप्ने फोटो खिचाएर मात्र पुग्दैन, रोपिएका ती बिरुवा हुर्काउने कडा सङ्कल्प पनि चाहिन्छ। सरकारले ल्याउने नीति तथा कार्यक्रमहरू कागजमा र गोष्ठीहरूमा मात्र सीमित नभई व्यवहारमा कडाइका साथ लागू हुनु अपरिहार्य छ। विद्युतीय सवारीसाधनको प्रयोगलाई प्रोत्साहन, नवीकरणीय ऊर्जाको प्रवर्द्धन, प्लास्टिकको पूर्ण प्रतिबन्ध र फोहोर व्यवस्थापनमा वैज्ञानिक प्रविधिको प्रयोग अबको पहिलो प्राथमिकता हुनुपर्छ। साथै, विकासका ठूला आयोजनाहरू अघि बढाउँदा गरिने वातावरण प्रभाव मूल्याङ्कनलाई प्राविधिक र व्यावहारिक रूपमै कडाइका साथ पालना गराउनु राज्यको दायित्व हो।

अन्ततः वातावरण संरक्षण कुनै एक व्यक्ति, संस्था वा सरकारको मात्र जिम्मेवारी होइन, यो सम्पूर्ण मानव जातिको साझा दायित्व हो। प्रकृतिले हामीलाई सम्पूर्ण कुरा विना स्वार्थ दिएको छ, तर हामीले विकास र प्रविधिको नाममा प्रकृतिको चरम दोहन मात्र गरिरहेका छौँ। यदि बेलैमा सचेत भएर हाम्रा पाइलाहरू सच्चिएनन् भने प्रकृतिको रौद्र रूपको सामना गर्न हामी कोही पनि तयार हुन सक्ने छैनौँ। त्यसैले, आजको यस विश्व वातावरण दिवसले हामी सबैलाई प्रकृतिको सम्मान गर्न र दिगो विकासको बाटोमा अघि बढ्न प्रेरणा मिलोस्। अब नारा र मन्तव्यमा होइन, सुन्दरबजारका युवाहरूले जस्तै हाम्रा दैनिक व्यवहार, उपभोग्य शैली र कार्ययोजनामा वातावरण संरक्षण झल्किनुपर्छ। प्रकृतिको रक्षा नै मानव जातिको रक्षा हो भन्ने यथार्थलाई हृदयङ्गम गर्दै आजैदेखि प्रकृतिमैत्री जीवनशैली अपनाउनुको विकल्प हामीसँग छैन।