रविन्द्र कट्टेल - चार महिना भन्दा लामो समयदेखि कडा कूटनीतिक मर्यादा र प्रोटोकलको अडान लिँदै आएका प्रधानमन्त्री बालेन शाह अन्ततः आफ्नो पुरानो नीतिबाट पछि हटेका छन्। विदेशी कूटनीतिज्ञहरूलाई सिधै नभेट्ने र सम्पूर्ण संवाद परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत मात्रै सञ्चालन गर्ने अडानमा ब्रेक लगाउँदै उनले सोमबार छिमेकी मुलुक भारत र चीनका राजदूतहरूलाई सिंहदरबारस्थित प्रधानमन्त्री कार्यालयमा बोलाएर उच्चस्तरीय भेटवार्ता गरेका हुन्। बालेन शाह सरकारमा आएपछि वैदेशिक सम्बन्धमा छाएको एक प्रकारको चिसोपन र दूरीलाई अन्त्य गर्ने दिशामा यो कदमलाई निकै चासोका साथ हेरिएको छ।
प्रधानमन्त्रीको कूटनीतिक सक्रियताको पहिलो प्राथमिकतामा छिमेकी राष्ट्रहरू परेका छन्। उनले सोमबार बिहान भारतीय राजदूत नवीन श्रीवास्तवसँग करिब ४५ मिनेट फलदायी छलफल गरे। उक्त अवसरमा राजदूत श्रीवास्तवले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीका तर्फबाट शुभकामना सन्देश हस्तान्तरण गर्दै भारत-नेपालबीचको सुदृढ र बहुआयामिक साझेदारीलाई अझ गहिरो बनाउने विषयमा रचनात्मक विचार आदानप्रदान भएको बताए। त्यसैगरी, दिउँसो चिनियाँ राजदूत झाङ माओमिङसँग भएको अर्को भेटमा दुई देशबीचको ऐतिहासिक सम्बन्ध, विकास साझेदारी र द्विपक्षीय सहकार्यका विविध पक्षमा गहन छलफल भयो। दुवै भेटवार्तामा परराष्ट्र मन्त्रालयका वरिष्ठ अधिकारीहरूको समेत उपस्थिति रहेको थियो, जसले कूटनीतिक मर्यादालाई सँगै लैजाने प्रयास गरिएको सङ्केत गर्छ।
प्रधानमन्त्री शाहको यो कदम केवल एउटा नियमित भेटघाट मात्र नभई बदलिँदो कूटनीतिक यथार्थको उपज भएको कूटनीतिक मामिला जानकारहरूको विश्लेषण छ। पदबहाली गरेलगत्तै कूटनीतिक विकृति रोक्न भन्दै कडा अडान लिएका बालेनका कारण अमेरिकी सहायक विदेशमन्त्री समिर पल कपुर र भारतीय विदेश सचिव विक्रम मिश्रीजस्ता उच्चपदस्थ विदेशी प्रतिनिधिहरूको भ्रमण समेत प्रभावित हुन पुगेको थियो। भू-राजनीतिक रूपमा संवेदनशील र आर्थिक रूपमा वैदेशिक सहायतामा निर्भर नेपाल जस्तो मुलुकका लागि शीर्ष तहमै संवादहीनता कायम रहँदा अन्तर्राष्ट्रिय विश्वास गुम्ने खतरा बढेको थियो। यही जोखिमलाई महसुस गर्दै र छिमेकीहरूसँगको विश्वास पुनः स्थापित गर्न प्रधानमन्त्री शाह लचिलो बन्न बाध्य भएका हुन्।
आफ्नो साढे चार महिना लामो अडानलाई त्यागेर शीर्ष तहको कूटनीतिक संवादमा फर्कनुले बालेन शाहको वैदेशिक नीतिमा नयाँ परिपक्वता र व्यावहारिक मोड आएको सङ्केत गर्दछ। भारतीय र चिनियाँ राजदूतहरूसँगको सकारात्मक संवादपछि अब मंगलबार अमेरिकी कार्यवाहक राजदूतसँग भेट्ने तयारी छ। यसरी क्रमशः अन्य राष्ट्रका कूटनीतिज्ञहरूसँग पनि संवाद अगाडि बढाउने योजनाले आगामी दिनमा रोकिएका उच्चस्तरीय भ्रमणहरू सुचारु हुने र नेपालको कूटनीतिक सम्बन्ध पुनः नयाँ उचाइमा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
