नेपाली कांग्रेस विगत सात दशकको लोकतान्त्रिक यात्रामा केवल एउटा राजनीतिक दल मात्र नभई लोकतन्त्रको मेरुदण्डका रूपमा स्थापित रहँदै आएको छ। यस पार्टीले देशलाई निरङ्कुशता, सामन्तवाद र अधिनायकवादविरुद्ध नेतृत्व गरेर संविधान र जनअधिकार स्थापित गरेको इतिहास बोकेको छ। तर वर्तमान अवस्थामा आइपुग्दा यही पार्टी आफ्नो गौरवशाली इतिहाससँग तुलना गर्नै नसक्ने गरी कमजोर देखिनु देशकै लोकतान्त्रिक अभ्यासका लागि चिन्ताजनक बनेको छ।
पार्टी आज आन्तरिक अनुशासन र वैचारिक प्रतिबद्धतामा भन्दा बढी व्यक्तिगत स्वार्थ, पद मोह र लाभमा जकडिएको छ। नेतृत्वले पार्टीलाई एकताबद्ध गर्न असफल रहँदा कार्यकर्ताबीच असन्तोष बढेको छ, संगठनात्मक बल खस्किएको छ र जनस्तरमा विश्वासको संकट उत्पन्न भएको छ।
अहिले देशभर जेन जेड आन्दोलनमार्फत नयाँ पुस्ताले उठाएको आवाज, भ्रष्टाचारविरुद्धको आक्रोश र तानाशाही प्रवृत्तिप्रति असहमति, मूलतः नेपाली समाजको निराशा र असन्तोषको प्रतिबिम्ब हो। यस आन्दोलनले स्थापित राजनीतिक दलहरूप्रति प्रश्न खडा गरेको छ। विशेषतः कांग्रेसको भूमिका यस आन्दोलनमा शून्यजस्तै देखिनु विडम्बनापूर्ण छ। तरुणदल, नेविसंघजस्ता भातृ संगठनहरू अराजक तत्वहरूको हस्तक्षेप हुँदा पनि मुकदर्शक बनेर बस्नुले पार्टीको जडता र नेतृत्वको असफलता प्रष्ट पारेको छ।
राजनीतिक दृष्टिले हेर्दा यो अवस्था केवल कांग्रेसको कमजोरी मात्र होइन, लोकतान्त्रिक प्रणालीकै लागि खतरा हो। किनभने कांग्रेस इतिहासकै प्रारम्भदेखि लोकतान्त्रिक मूल्य र संविधानको पक्षधर दल हो। जब त्यही दल आन्तरिक स्वार्थ, गुटबन्दी र अकर्मण्यतामा सीमित हुन्छ, तब अधिनायकवादी शक्तिहरू बलियो बन्ने, भ्रष्टाचार संस्थागत हुने र देश तानाशाहीतिर धकेलिने खतरा बढ्छ।
यसैले अबको आवश्यकता स्पष्ट छ—कांग्रेसले आफ्नो संगठनात्मक संरचना पुनर्गठन गर्नुपर्छ, सिद्धान्तमा पुनः स्पष्टता ल्याउनुपर्छ, र नेतृत्वले आत्मसमीक्षा गरेर व्यक्तिगत लाभभन्दा माथि उठ्नुपर्छ। युवा पुस्तालाई मात्र समर्थनकर्ता होइन, पार्टीको निर्णय प्रक्रियामा सक्रिय सहभागी बनाइदिनुपर्छ। जेन जेड आन्दोलनलाई विरोध वा बेवास्ता गर्ने होइन, त्यसलाई लोकतान्त्रिक मूल्यसँग जोडेर सकारात्मक दिशानिर्देश दिने कार्य कांग्रेसले गर्नुपर्छ।
देशको राजनीतिक अवस्था यतिबेला असामान्य छ। राज्यका अंगहरू कमजोर छन्, शक्ति सन्तुलन टुटिरहेको छ, भ्रष्टाचार मौलाएको छ र सुशासनको प्रत्याभूति दिन सक्ने कुनै संयन्त्र देखिँदैन। यस्तो अवस्थामा कांग्रेसले पुनः नेतृत्व गर्ने क्षमता प्रदर्शन गर्न सकेन भने लोकतन्त्रप्रति जनताको आस्था थप कमजोर हुनेछ। अन्ततः जनताले नयाँ विकल्प खोज्नेछन्, जसको परिणाम देशको राजनीतिक स्थिरतामाथि दीर्घकालीन असर पार्नेछ।
राजनीतिक विश्लेषणले देखाउँछ कि कांग्रेसले अब आफूलाई दुई बाटामध्ये एक रोज्नुपर्ने समय आएको छ। या त नेतृत्व र संगठनात्मक संरचनामा आमूल सुधार गरेर लोकतन्त्रको रक्षामा पुनः जनताको विश्वास जित्ने, वा व्यक्तिगत स्वार्थ र पद मोहमा फसिरहेर जनताबाट अस्वीकृत हुने।
निष्कर्षतः, कांग्रेसलाई अबको चरणमा स्वार्थी समूहहरूको खेल मैदान नभई विचार र सिद्धान्तमा अडिएको, युवा पुस्तासँग सहकार्य गर्ने, पारदर्शिता र सुशासनलाई आत्मसात गर्ने पार्टीमा रूपान्तरण गर्न जरुरी छ। लोकतन्त्रलाई जोगाउने र देशलाई स्थिरता र विकासको बाटोमा लैजाने शक्ति अझै पनि कांग्रेससँग छ, तर त्यो शक्ति केवल सुधार र आत्मसमीक्षापछि मात्र सम्भव छ।
म सबै नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा आउँदै गरेको बडा दशैँ, शुभ दिपावली, छठ पर्व र नेपाल संवत् ११४६ को हार्दिक मंगलमय शुभकामना व्यक्त गर्दछु। यी पर्वहरूले हाम्रो एकता, सहिष्णुता र सहकार्यलाई अझ प्रगाढ बनाओस्, र देशलाई लोकतन्त्र, सुशासन र समृद्धिको बाटोतर्फ अघि बढाउने प्रेरणा प्रदान गरोस् भन्ने कामना गर्दछु। जय नेपाल।
आइत घले - रुबिभ्याली गाउँपालिका कार्यपालिका सदस्य, धादिङ
