बेलायती खोज पत्रकार टम बर्गिसको पुस्तक “कुकुल्याण्ड” ले नेपालको राजनीतिक सत्ता, व्यवसायिक बिचौलिया र अन्तर्राष्ट्रिय टेलिकम कम्पनीबीचको साँठगाँठ उजागर गर्दै, देशकै सबैभन्दा ठूलो आर्थिक रहस्यको पर्दा फुकाएको छ। यो केवल एउटा पुस्तक होइन — यो नेपालको भ्रष्टाचारको शरीरभित्र बलेको आगो हो, जसले सत्ता र सम्पत्तिबीचको गहिरो सम्बन्धको चित्रण गर्छ।
हेटौँडाबाट उदाएका अजय सुमार्गीको कथा पुस्तकको केन्द्रमा छ। सादा परिवारमा जन्मिएका उनी काठ तस्करीको आरोपबाट बच्दै राजधानी पुगे र केही वर्षमै अर्बपति बने। तर यो चमत्कार व्यापारिक प्रतिभाले होइन, राजनीतिक पहुँच र अन्तर्राष्ट्रिय खेलले सम्भव बनाएको चित्रण पुस्तकले गर्छ।
राजदरबार हत्याकाण्डपछि सुमार्गीले तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रका ज्वाईंसँग नजिक सम्बन्ध बनाए। त्यो सम्बन्धको आधारमा उनले राजदरबारको सम्पत्ति, पहुँच र शक्ति प्रयोग गर्दै निजी टेलिकम व्यवसायमा पाइला टेके। यही बीचमा उनले बेलायती बिचौलिया मोहम्मद अमेर्सीसँग गठबन्धन गरे, जसले नेपालका टेलिकम परियोजनालाई विदेशी लगानीका नाममा ठूलो कमिसनको खेल बनाएर चलाए।
पुस्तकले सुमार्गी र तत्कालीन माओवादी नेताहरूबीचको सम्बन्धलाई पनि स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। माओवादी युद्धपछि काठमाडौं फर्किएका नेताहरूलाई उनले सहयोग, आवास र विलासी जीवनका सुविधासमेत उपलब्ध गराए। प्रचण्डसँगको यही निकटताबाट उनले ‘हेलो नेपाल’ कम्पनी सञ्चालनको अनुमति पाए। तर त्यो कम्पनी केवल टेलिकम व्यवसाय होइन — त्यो स्वीडिस कम्पनी टेलियासोनेरासँगको करोडौँ डलरको डिलको ढोका थियो।
लेखकको दाबी अनुसार, उक्त कम्पनीको वास्तविक मूल्यभन्दा चार गुणा बढी रकम तिरेर टेलियासोनेराले सुमार्गीको कम्पनी किन्यो, र त्यसबाट निकालेको ३० मिलियन डलर अफशोर खातामा स्थानान्तरण भयो। त्यही रकमबाट काठमाडौंको लाजिम्पाटमा रहेको एक घर प्रचण्डका लागि खरिद गरिएको भनिन्छ।
“कुकुल्याण्ड” शब्द लेखकले रूपकका रूपमा प्रयोग गरेका छन् — यस्तो देशको प्रतीकका रूपमा, जहाँ सत्ता, ठेक्का र व्यापार एकै सञ्जालमा गाँसिएका हुन्छन्। जहाँ जनताको विश्वास राजनीतिक नाटकमा रूपान्तरण हुन्छ, र देशको सम्पत्ति केही मुट्ठीभर व्यक्तिको स्वार्थमा बाँडिन्छ।
यो पुस्तक केवल सुमार्गी, प्रचण्ड वा विदेशी कम्पनीको कथा होइन — यो नेपालको शासन प्रणालीको चित्र हो, जसले दशकौं देखि भ्रष्टाचारलाई संस्कृतिको रूपमा स्वीकारेको छ। प्रत्येक पानामा लेखकले नेपालको राजनीति, मिडिया र ब्यूरोक्रेसी कसरी एउटै सञ्जालले नियन्त्रण गर्छ भन्ने कुरा उजागर गरेका छन्।
अन्ततः, “कुकुल्याण्ड” एउटा तीखो प्रश्न सोध्छ —जब राज्यका आधारहरू नै व्यापारी र बिचौलियाले कब्जा गर्छन्,
जब नेताहरू जनताको होइन, डिलका पक्षमा उभिन्छन्,
त्यो देश अझ स्वतन्त्र रहन्छ त?
