नेपालमाबाढी र पहिरो एक वार्षिक घटना हो। मनसुनको मौसममा भारी वर्षा, हिमालयबाट पग्लने बर्फ, र नदीहरूको उफानले गर्दा बाढी र पहिरोको सिर्जना हुन्छ। यी प्राकृतिक विपत्तिबाट ज्यान, मालमत्ता, र आजीविकाको भारी क्षति हुने गरेको छ। तर, सही जानकारी, तयारी, र सचेतनाको कारण यसबाट बच्न सकिन्छ। बाढी र पहिरोबाट कसरी बच्न सकिन्छ भन्ने बारेमा विस्तृत जानकारी तल हेर्नुहोस्।
बाढी/पहिरो भन्दा पहिलेको तयारी (Preparedness)
१. जोखिम बुझ्नुहोस्:
· आफू बसोबास गरेको क्षेत्र बाढी वा पहिरोको जोखिममा छ कि छैन भन्ने कुरा स्थानीय सरकारी कार्यालय वा भू-विज्ञान विभागबाट थाहा पाउनुहोस्।
· आस-पासको भू-भाग, नदी-नालाहरूको अवस्था, र पुरानो इतिहासलाई अध्ययन गर्नुहोस्।
२. आपतकालीन योजना तयार गर्नुहोस्:
· परिवारका सबै सदस्यहरूसँग आपतकालीन स्थितिमा के गर्ने, कहाँ भेट्ने, र कसरी सञ्चार गर्ने भन्ने कुराको योजना बनाउनुहोस्।
· नजिकको उच्च स्थान, रेस्क्यु सेन्टर, वा सुरक्षित स्थानको बारेमा जानकारी राख्नुहोस्।
३. आपतकालीन सामग्रीको पेटी/ब्याग तयार गर्नुहोस्:
· आपतकालीन सामग्रीमा पहिलो औषधीको सामान, गैर-नाशवान खानेकुरा (बिस्कुट, च्युरी, पानी), पानी शुद्धीकरण गोली, टर्च, अतिरिक्त ब्याट्री, रेडियो, जरुरी कागजात (नागरिकता, जन्म प्रमाणपत्र, बीमा), नक्कडी, राख्नुहोस्।
· मोबाइल फोन र पावर ब्याङ्क चार्ज गरी राख्नुहोस्।
४. घर र वरिपरिको सुरक्षा:
· घरको छत, पर्खाल, र आधारहरू मजबूत छन् कि छैन जाँच गर्नुहोस्।
· पानी बहने ठाउँहरू (नाली, गटर) सफा गर्नुहोस्।
· रुखहरू र ठूला झाडीहरू काटेर पहिरोको जोखिम कम गर्न सकिन्छ।
बाढी/पहिरोको समयमा गर्नुपर्ने काम (During the Disaster)
१. सूचनाको लागि सचेत रहनुहोस्:
· स्थानीय रेडियो, टिभी, वा सरकारी सूचनाहरू अनुसरण गर्नुहोस्।
· मौसम विभागले जारी गरेको चेतावनीलाई गम्भीरताको साथ लिनुहोस्।
२. तुरुन्तै सुरक्षित स्थानमा जानुहोस्:
· बाढीको पानी बढ्दै गएमा तुरुन्तै उच्च स्थानमा जानुहोस्।
· पहिरो आउने सम्भावना छ भने नजिकको ढलान वा पहाडबाट टाढा रहनुहोस्।
· बाढीको पानीमा हिँड्ने प्रयास नगर्नुहोस्, किनभने पानीको बहाव बिस्तारै बढ्न सक्छ र गन्तव्यसम्म पुग्न गाह्रो हुन सक्छ।
३. बिजुली र ग्यास बन्द गर्नुहोस्:
· बाढीको पानी घरभित्र छिर्न थालेमा बिजुलीको मेन स्विच बन्द गर्नुहोस्।
· ग्यासको भाल्व पनि बन्द गर्नुहोस्।
४. आफूभित्र र बाहिरको सुरक्षा:
· बाढीको पानीमा सफा पानी होइन, मल र गन्धरहित हुन सक्छ। त्यसैले संक्रमणबाट बच्न पानीसँग सीधा सम्पर्क नराख्नुहोस्।
· पानीमा डुबेका बिजुलीका तारहरूबाट टाढा रहनुहोस्।
बाढी/पहिरो पछिको कार्य (After the Disaster)
१. फर्कनेमा सावधानी:
· बाढी झरेपछि घर फर्कँदा स्थानीय अधिकारीहरूले अनुमति दिएपछि मात्र फर्कनुहोस्।
· घरभित्र छिर्नुअघि घरको संरचना, पर्खाल, र छत सुरक्षित छन् कि छैन जाँच गर्नुहोस्।
२. सफाइ र स्वास्थ्यको ख्याल:
· बाढीपछि संक्रमणको जोखिम बढी हुन्छ। घर र आँगन सफा गर्नुहोस्।
· पिउने पानीलाई उमालेर वा शुद्धीकरण गोली प्रयोग गरेर मात्र पिउनुहोस्।
· भिजेका अन्न, लुगा, र फर्निचरहरूमा मुसा र कीराहरू लाग्न सक्छन्, त्यसैले ध्यान दिनुहोस्।
३. मनोवैज्ञानिक सहयोग:
· बाढीले गर्दा तनाव र मानसिक समस्याहरू उत्पन्न हुन सक्छन्। परिवारका सदस्यहरूसँग कुरा गर्नुहोस् र आवश्यक परे मनोवैज्ञानिक सहयोग लिनुहोस्।
सामुदायिक भूमिका
बाढी र पहिरोजस्ता प्राकृतिक विपत्तिहरूमा सामुदायिक सहकार्य महत्वपूर्ण हुन्छ। गाउँघरमा आपतकालीन समिति गठन गरी सबै मिलेर तयारी गर्न सकिन्छ। स्थानीय सरकारले पनि रेस्क्यु टिम, चेतावनी प्रणाली, र सुरक्षित स्थानहरूको व्यवस्था गर्नुपर्छ।
बाढी र पहिरो प्राकृतिक घटना हुन्, तर तिनबाट बच्न सकिन्छ। सही जानकारी, तयारी, र सचेतनाको कारण धेरै ज्यानहरू बचाउन सकिन्छ। आफू र आफ्नो परिवारलाई सुरक्षित राख्नुहोस्, र आवश्यक परे स्थानीय अधिकारीहरूसँग सहयोग माग्नुहोस्।
