भगवान विष्णु हिन्दू धर्मका प्रमुख देवताहरू मध्ये एक हुन्, जसलाई संसारको पालनहार र सृष्टिकर्ताका रूपमा सम्मान गरिन्छ। धार्मिक ग्रन्थहरू, पुराणहरू र वेदहरूमा विष्णु भगवानको महिमा व्यापक रूपमा उल्लेख गरिएको छ। उहाँलाई नारायण, वासुदेव, हरि, माधव, केशव, जनार्दन लगायत अनेक नामले पनि चिनिन्छ।
भगवान विष्णु चार हातमा शंख, चक्र, गदा र कमल धारण गरेर देखाइन्छन्। उहाँको स्वरूप पीताम्बरधारी, कीरिटधारी, वनमाला र कौस्तुभमणिले अलङ्कारित हुन्छ, जसले दिव्यता र शान्तिको प्रतीक प्रस्तुत गर्छ।
हिन्दू दर्शनअनुसार सम्पूर्ण संसार भगवान विष्णुको शक्तिबाट सञ्चालित छ। उहाँ त्रिमूर्तिका एक अंग हुन् — जहाँ ब्रह्मा सृष्टिकर्ता, विष्णु पालनहार, र शिव संहारकका रूपमा पूजिन्छन्।
जब संसारमा पाप र अन्याय बढ्छ, भगवान विष्णु धर्मको पुनर्स्थापना र पापको नाशका लागि पृथ्वीमा विभिन्न अवतारहरूमा अवतरित हुन्छन्। ती अवतारहरूलाई ‘दशावतार’ भनिन्छ, जसमा राम, कृष्ण, वराह, नरसिंह, वामन, बुद्घ, कल्कि आदि प्रमुख छन्।
विष्णु भगवानको संगतमा देवी लक्ष्मी, भूदेवी र नीलादेवीलाई पनि शक्ति स्वरूपमा मानिन्छ। विष्णु भगवानको शंखबाट उत्पन्न ‘ॐ’ ध्वनिलाई सृष्टिको आदि कम्पन मानिन्छ। उहाँ सधैं शेषनागको शय्यामा क्षीरसागरमा विराजमान रहन्छन्, जसले सहनशीलता र स्थिरताको सन्देश दिन्छ।
विष्णु जीको पूजा गर्दा भक्तजनले धन, सम्मान, कीर्ति र वैभव प्राप्त गर्ने विश्वास गरिन्छ। विष्णु पूजा विशेष गरी पहेंलो र रातो रंगमा सजाएर गरिन्छ, किनकि यी रंगहरू भगवान विष्णुलाई अत्यन्त प्रिय मानिन्छन्।
यसरी भगवान विष्णु केवल पालनहार मात्र होइन, सृष्टिको स्थिरता र धर्मको रक्षकका रूपमा विश्वभरका करोडौं हिन्दूहरूको आस्थाको केन्द्र बनेका छन्। उहाँको उपासना शान्ति, धर्म र सन्तुलनको प्रतीकका रूपमा गरिएको छ।
🕉️ “धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे।” — भगवान श्रीकृष्ण (भगवद्गीता)
